Dünyanın uzak köşelerindeki ayrılık acılarını çoktan tattım; dönüşümde bütün çiçekleri böyle dökülmüş göreceğimi düşünmemiştim. Onunla çiçeklerin altında hüzünle birbirimize baktık, ikimiz de tek söz etmedik. Yeşil pencerenin altındaki güzel bahar da mevsim gibi son demlerine varmıştı.

Aslında gecenin ilerleyen saatlerinde, lambanın altında, ayrılıktan sonraki özlemimi uzun uzun anlatmaya hazırlanmıştım. Fakat bir parça yeni sevinç, sonsuz eski acıları yeniden uyandırdı. İnsan dünyasında en çok elde tutulamayanlar, aynada bir daha dönmemek üzere yitip giden gençlik ve ağaçtan ayrılıp savrulan çiçeklerdir.

蝶恋花：Bir ci ezgi kalıbının adı，“Çiçeğe Sevdalı Kelebek”；《凤栖梧》（Anka Çin Şemsiye Ağacına Konar）、《鹊踏枝》（Saksağan Dala Basar）gibi adlarla da bilinir。İki bölümlüdür，altmış karakterden oluşur，iki bölümün her birinde dört eğik tonlu uyak vardır。

阅：Yaşayıp geçirmek.

不道：Beklenmedik biçimde, meğer.

如许: Böyle, bu şekilde.

绿窗: Yeşil tüllü pencere; kadının yaşadığı yeri belirtir. Wei Duanji'nin 《菩萨蛮》 şiiri: 「劝我早归家，绿窗人似花。」 Anlamı: Bana erken eve dönmemi öğütler; yeşil pencerenin ardındaki kişi çiçek gibidir.

莫: “暮” yerine kullanılmıştır, akşam anlamındadır.

新欢: Uzun ayrılıktan sonra yeniden buluşmanın sevinci.

旧恨：Uzun zamandır süren aşk özleminin acısı。

朱颜辞镜花辞树：Genç yüzün aynaya, çiçeğin ağaca vedası. Güney Tang'dan Feng Zhengzhong'un Que Ta Zhi ezgili şiirinde：「日日花前常病酒，不辞镜里朱颜瘦。」（Her gün çiçeklerin önünde içkiden bitkin düşerim, aynadaki genç yüzümün zayıflamasına aldırmam.）

Guangxu saltanatının otuz birinci yılının, yani 1905'in ilkbaharında, uzun süredir dışarıda koşturan şair memleketi Haining'e döndü. Eşi Mo zaten güçsüz ve hastalıklıydı; uzun ayrılığın ardından onu daha da solgun görünce derin bir kedere kapıldı. Bu ci şiiri belki de o sırada yazılmıştır.

“阅尽天涯离别苦” (dünyanın uzak köşelerinde ayrılığın bütün acılarını tattım), daha başlangıçta uzun ayrılığın insana verdiği ıstırabı doğrudan söyler. Ayrılık elbette acıdır, ama şairin gözünde kavuşma bile acıdır; zaman acımasızca güzelliği silmiştir, bir ölçü kavuşma sevinci on ölçü uzun ayrılık acısını karşılayamaz. Shakespeare'in 《十四行诗》 (Soneler) adlı eserinde “一切少男少女皆将如扫烟筒者同归于灰烬” (bütün genç oğlanlar ve kızlar, baca temizleyicileri gibi küle dönecek) denir; Wang Guowei'nin “最是人间留不住，朱颜辞镜花辞树” (bu dünyada en çok elde tutulamayanlar: al yüz aynadan, çiçek ağaçtan ayrılır) dizelerinin derin anlamı da budur.

İlk bölümde“阅尽”（hepsini yaşayıp görmek）ile başlayan üç dize, dünyanın uçlarında ayrı kalmanın acısının bile zamanın geçişine duyulan kedere yetişemediğini anlatır. Duygunun katlanarak yazılması, anlamı daha da derinleştirir.“花底”（çiçeklerin altında）ile başlayan iki dizedeki“无一语”（tek söz yok）ifadesi hüznü artırır. Baharın sonu ve günün sonu, âşıkların gençliğinin de akşama dönmesini simgeler. Yazar insanı çiçeğe benzetir.“零落花如许”（çiçekler böylesine dökülmüş）ifadesindeki“花”, doğrudan eşini ima eder.“零落”（solup dökülen）onun gençliği ve güzelliğidir. Şair bunca yıl nice ayrılık acısına katlanmış, şimdi sevinçle dönmüşken beklenmedik biçimde bu durumla karşılaşmıştır; utanç, pişmanlık, sevgi ve şefkat aynı anda yüreğine dolar. Ayrılık acıdır, kavuşmaksa daha da acı. En incelikli dize“花底相看无一语”（çiçeklerin altında birbirlerine tek söz söylemeden bakarlar）dizesidir. Buradaki“花”kuşkusuz avludaki çiçekli ağaçlardır; çiçeklerin altında insandaki“çiçeğe”bakılır, çiçeklerle yüzler birbirini yansıtır, tam bir bütün oluşturur. Doğanın“çiçekleri”de insan dünyasının“çiçekleri”gibi bu geç bahar günlerinde“零落”a, solup dökülmeye başlamıştır. Bu aslında solup dökülenin onların gençliği olduğuna dair örtük bir benzetmedir.

İkinci bölümde “待把” ile başlayan üç dize, ömrün sonlarına özgü hüznü daha güçlü anlatır. O günkü ayrılık, güzelim baharı boşa çıkarmıştır; binbir iplikle örülmüş bu sitem silinemez. “最是” ile başlayan iki dizede “辞镜” (aynadan ayrılmak) ifadesi yenidir, demiri altına dönüştüren bir ustalık taşır. “辞” (ayrılmak) sözcüğünün iki kez kullanılması da başarılıdır. İkinci bölümde yazar zamanı geceye, mekânı kadının özel odasına taşır; “花底” (çiçeklerin altı), “灯下” (kandilin altı) olur. Karı koca yumuşak ve içten bir sesle konuşur, yıllar süren ayrılığın duygularını birbirine anlatır. Bu kısacık güzel gece, bu kısacık mutlu buluşma, onca özlem acısını giderebilir mi? Sonsuz “旧恨” (eski kederler) bundan böyle tümüyle dağılıp “新欢” (yeni sevinçlere) dönüşebilse de insanı çaresiz bırakan şey, gençliğin geçmiş, al yanakların solmuş olmasıdır; tıpkı pencere dışındaki çiçekli ağacın gölgesinin de sessizce solması gibi. “最是人间留不住” (bu dünyada en çok elde tutulamayanlar) dizesi son derece acıklıdır. Bayan Mo iki yıl sonra hastalıktan öldü, gerçekten de “留住” (tutulamadı); bu dize ne yazık ki gerçekleşen uğursuz bir kehanet oldu.

Bu ci şiiri, öncekilerin yeniden kavuşma sevincini anlatma geleneğini değiştirerek kavuşmanın acısını dile getirir ve güçlü bir trajik nitelik taşır. Baştan sona çiçekleri anlatırken insanı anlatır; iki bölümde de görünenin ardına geçen bir anlatım dönüşü vardır. Fakat ilk bölüm bu dönüşü açıkça “不道” (hiç düşünmezdim) sözüyle yaparken, ikinci bölümde dönüş örtüktür; bu son derece ustalıklı ve incelikli bir buluştur.

Ci şiiri baştan sona“花”（çiçek）karakterinden ayrılmaz. Bu“çiçek”lerin gösterdiği şeyler tümüyle aynı olmasa da okuru sürekli çiçeklerin gölgeleri arasında tutar, kendiliğinden hüzünlü bir güzellik duygusu doğurur. Belki de yazarın söz etmekten hoşlandığı“境界”（şiirsel bir dünya ve derinlik）budur. İlk bölümün ilk üç dizesinde çiçek, insanın benzetmesidir.“零落花如许”（çiçekler böylesine dökülmüş）ifadesindeki“花”, doğrudan şairin eşini ima eder.“零落”（solup dökülen）onun gençliği ve güzelliğidir. Şair bunca yıl nice ayrılık acısına katlanmış, şimdi sevinçle dönmüşken beklenmedik biçimde bu durumla karşılaşmıştır; utanç, pişmanlık, sevgi ve şefkat aynı anda yüreğine dolar. Ayrılık acıdır, kavuşmaksa daha da acı. En incelikli dize“花底相看无一语”（çiçeklerin altında birbirlerine tek söz söylemeden bakarlar）dizesidir. Buradaki“花”kuşkusuz avludaki çiçekli ağaçlardır; çiçeklerin altında insandaki“çiçeğe”bakılır, çiçeklerle yüzler birbirini yansıtır, tam bir bütün oluşturur. Doğanın“çiçekleri”de insan dünyasının“çiçekleri”gibi bu geç bahar günlerinde“零落”a, solup dökülmeye başlamıştır. Aslında daha da çok solup dökülen, yıllarca ayrı kalırken boşa geçen gençlikleridir.

İkinci bölüm zamanı geceye, mekânı kadının özel odasına taşır; “花底” (çiçeklerin altı), “灯下” (kandilin altı) olur. Karı koca yumuşak ve içten bir sesle konuşur, yıllar süren ayrılığın duygularını birbirine anlatır. Bu kısacık güzel gece, bu kısacık mutlu buluşma bile onca özlem acısını gideremez. Sonsuz “旧恨” (eski kederler) bundan böyle tümüyle dağılıp “新欢” (yeni sevinçlere) dönüşebilse de insanı çaresiz bırakan şey, gençliğin geçmiş, al yanakların solmuş olmasıdır; tıpkı pencere dışındaki çiçekli ağacın gölgesinin de sessizce solması gibi. “最是人间留不住” (bu dünyada en çok elde tutulamayanlar) dizesi ne kadar acıklıdır.

Bu ci şiiri, önceki şairlerin kavuşma sevincini anlatma geleneğini değiştirip kavuşmanın acısını dile getirir, güçlü bir trajik renk taşır. Eser boyunca çiçekleri anlatmak insanları anlatmaktır; her iki bölümde de bir katman ötesine geçen anlatım dönüşü vardır. Ancak ilk bölümde bu dönüş açıkça “不道”（hiç beklemezdim） sözüyle yapılır, ikinci bölümdeyse örtük kalır; bu, özgün ve son derece incelikli bir ustalıktır.

“阅尽” ile başlayan üç dize: Dünyanın uzak uçlarında ayrılığın bütün acılarını çoktan tatmıştım; döndüğümde çiçekleri böylesine dökülmüş bulacağımı düşünmemiştim. Bu üç dize çok güzeldir. Uzak diyarlardaki ayrılık acısı, zamanın geçişinden doğan kederin yanında hafif kalır. Duygu katlanarak yazıldığı için anlam daha da derinleşir.

“花底”, yani “Çiçeklerin altında”, sözüyle başlayan iki dize: O ve ben çiçeklerin altında hüzünle birbirimize bakarız, ikimiz de tek kelime etmeyiz. Yeşil pencerenin altındaki güzel bahar da mevsim gibi sonuna yaklaşmıştır. “无一语”, yani “Tek kelime yok”, kederi daha da derinleştirir. Baharın sonu ve günün sonu, âşıkların gençlik çağlarının da sona yaklaşmasını simgeler.

“待把” ile başlayan üç dize: Aslında gece ilerlediğinde lamba altında, ayrılıktan sonraki özlemi ayrıntısıyla anlatmaya hazırlanıyordu. Fakat küçücük bir yeni sevinç, sonsuz eski kederi yeniden uyandırdı. Bu üç dize, ömrün geç vaktindeki hüznü daha çok öne çıkarır. O günkü ayrılık, baharın en güzel zamanını boşa geçirmiştir; binbir iplik gibi iç içe geçen bu pişmanlıkları silmek mümkün değildir.

“最是” ile başlayan iki dize şunu söyler: Dünyada en çok elde tutulamayanlar, aynada bir kez geçip geri dönmeyen gençlik ile ağaçtan ayrılıp savrulan çiçeklerdir. “辞镜”, aynaya veda etmek, ifadesi yenidir; demiri altına çeviren bir dokunuşun inceliğini taşır. İki “辞”, veda etmek, karakterinin tekrar kullanılması da başarılıdır.