Biên tái vừa vào thu, cảnh sắc đã khác miền trong; nhạn bay về Hành Dương, chẳng có ý ở lại. Âm thanh vùng biên bốn phía cùng tiếng tù và quân trại vang lên, giữa trùng trùng núi, khói dài và nắng lặn phủ quanh tòa thành lẻ đóng kín.

Uống một chén rượu đục, nghĩ quê nhà xa ngoài muôn dặm; công nghiệp dẹp yên biên loạn chưa thành, nên chưa thể tính chuyện trở về. Tiếng sáo Khương ngân nga, sương đã phủ đầy mặt đất. Mọi người không ngủ được, tướng quân thêm tóc bạc, binh sĩ rơi nước mắt nhớ quê.

塞下: miền biên ải. 衡阳雁: nhạn Hành Dương; tương truyền nhạn bay về nam đến đỉnh Hồi Nhạn ở Hành Dương thì dừng, thơ từ mượn chuyện ấy để viết nhạn về. 边声: tiếng gió, tiếng ngựa và âm thanh quân ngũ nơi biên ải. 角: tù và trong quân.

千嶂: Núi non trùng điệp. 长烟: Khói sương kéo dài. 燕然未勒: Điển tích Đậu Hiến thời Đông Hán sau khi đánh bại Hung Nô đã lên núi Yên Nhiên khắc đá ghi công; ở đây chỉ chiến công chưa thành, họa biên cương chưa dẹp.

羌管: sáo Khương. 征夫: binh sĩ xuất chinh, đồn trú biên cương.

Gợi mở tác phẩm: Phạm Trọng Yêm viết bài từ này khi làm quan ở biên địa tây bắc, hòa cảnh thu biên tái, trách nhiệm giữ biên cương và nỗi nhớ quê thành một thể. Tướng quân và người lính trong bài cùng thao thức, khiến tâm tư riêng mở rộng thành cảm nhận chung của đời quân ngũ.

Phần trên thu hẹp tầm nhìn từng lớp, từ bầu trời nhạn bay đi, âm thanh bốn phía, gom về tòa thành cô độc giữa núi non. Một chữ “闭” (đóng) vừa tả hoàn cảnh quân sự, vừa làm sâu thêm sự ngăn cách với thế giới bên ngoài.

Phần dưới đặt một chén rượu đối với quê nhà muôn dặm, sự tương phản về khoảng cách hết sức rõ nét. “未勒” — chưa khắc ghi chiến công — khiến nỗi mong về bị trách nhiệm ràng buộc, vì thế nước mắt cuối bài không xóa bỏ chí hướng, mà viết rằng khi gánh vác chức trách, con người vẫn có mệt mỏi và vướng bận thật lòng.