Bu yılın zamanı ne zaman sona erecek, geçmişte yaşananların ne kadar çok olduğunu kim bilir? Dün gece küçük köşke yine bahar rüzgârı esti; parlak ayın gökte olduğu bu gecede eski ülkeyi hatırlamanın acısına nasıl dayanılır!

İnce ince oyulmuş korkuluklar, yeşimden yapılmış basamaklar hâlâ duruyor olmalı; yalnız özlenen insanlar yaşlandı. İçimde ne kadar keder var diye sorarsan, durmadan kabarıp doğuya akan bu sonsuz bahar suları kadar.

虞美人 (Yu Meiren): Başlangıçta Tang saray müzik okulunun bir ezgisiydi; sonradan bir ci şiiri kalıbının adı oldu. Bu ezgi ilk olarak Xiang Yu’nun sevgilisi Yu Meiren’in ölümünden sonra mezarından açan bir çiçeği konu aldığı için bu adla anılmıştır. 《一江春水》 (Bir Irmak Dolusu Bahar Suyu), 《玉壶水》 (Yeşim İbrikteki Su), 《巫山十二峰》 (Wu Dağı’nın On İki Zirvesi) gibi adları da vardır. İki bentli, elli altı karakterlik bir kalıptır. Her bent dört dizeden oluşur; ikişer eğik tonlu uyaktan ikişer düz tonlu uyağa geçilir.

了: Sonlandırmak, tamamlamak.

故国：Güney Tang'ın eski başkenti Jinling'i（bugünkü Nanjing） belirtir.

雕栏玉砌：Uzak Jinling’deki Güney Tang’ın eski sarayını belirtir. 砌, basamak demektir.

应犹：Bir başka metinde 「依然」（hâlâ, eskisi gibi）olarak geçer.

朱颜改: Özlenen kişinin yaşlanmış olduğunu belirtir. 朱颜, yani kırmızı yanaklar, genç kızlar için kullanılan bir addır; burada eski Güney Tang sarayındaki kadınları belirtir.

君: Yazarın kendisi için kullandığı hitap.

能: Bazı nüshalarda “都”, “那”, “还” veya “却” olarak geçer.

Rivayete göre şair, Yedinci Gece Bayramı gecesinde şarkıcı kadınlara bu ci şiirini söyletmiş; Song İmparatoru Taizong, Zhao Guangyi bunu öğrenince ona zehirli şarap göndererek öldürtmüştür. Bu yüzden şiir onun son sözleri sayılabilir. Yaşama yakılmış bir ağıt olan bu eserde yazar, doğanın sonsuzluğu ile insan yaşamının geçiciliği arasındaki keskin çelişkiyi karşılaştırarak ülkesini kaybettikten sonra yaşamının birden boşluğa düşmesinden duyduğu kederi dile getirir. Şiirin dili duru, özlü, güzel ve tazedir; soruyla başlar, yanıtla biter, göğe ve insanlara yöneltilen sorulardan kişinin kendine sorularına varır. Acıklı olmakla birlikte coşkunluk da taşıyan sesi ve kıvrılarak ilerleyen, özgürce akan sanatsal yapısıyla yazarın engellenemez kederini baştan sona taşır, insanın içine işleyen bir güzellik etkisi yaratır.

Son Hükümdar Li’nin bu ci şiirinin geniş yankı uyandırabilmesi, büyük ölçüde son dizedeki etkileyici ve simgesel benzetmenin kederi hem somutlaştırmasına hem soyutlaştırmasına dayanır：Yazar, kederinin gerçek içeriğini—geçmişin gösterişli, savurgan eğlence hayatına duyduğu özlemi—açıkça anlatmaz; yalnızca dış görünüşünü sergiler—「恰似一江春水向东流。（Tıpkı doğuya akan bir ırmak dolusu bahar suyu gibi.） Böylece insanlar onda kolayca ruhsal bir karşılık bulur ve benzer duygularını dile getirmek için bu sözü kullanabilir. Çünkü insanların kederlerinin içerikleri farklı olsa da hepsi 「恰似一江春水向东流」（tıpkı doğuya akan bir ırmak dolusu bahar suyu gibi） bir dış görünüşe sahip olabilir. 「形象往往大于思想」（İmge çoğu zaman düşünceyi aşar） olduğu için Son Hükümdar Li’nin bu şiiri geniş çevrelerde yankı bulmuş ve çağlar boyunca dilden dile aktarılmıştır.

Son Hükümdar Li'nin yitirdiği ülkesine duyduğu özlem belki de sempatiyi hak etmez; özlediği geçmiş, 「雕栏玉砌」, yani “oymalı korkuluklar ve yeşimden basamaklar”, içindeki hükümdarlık yaşamından ve sarayda sabah akşam yaşanan gizli aşklardan ayrı düşünülemez. Ancak dilden dile dolaşan bu ünlü eserin sanat bakımından kendine özgü üstünlükleri gerçekten vardır:

“春花秋月何时了” (bahar çiçekleri, sonbahar ayı ne zaman sona erecek), şairin bir tutsak olarak bunların geçmişi hatırlatıp canını yakmasından korktuğunu gösterir. İnsanların çoğu “春花秋月” (bahar çiçekleri ve sonbahar ayı) imgelerini güzel bulurken, yazar bunların bir an önce “了” (sona ermesini) içtenlikle diler; küçük köşke gelen “东风” (doğu rüzgârı) baharı haber verir, ama tam tersine geçmişe “不堪回首” (bakmaya dayanamadığı) için onu iç çekmeye sürükler. Çünkü bunların hepsi, eşyanın aynı kalıp insanların değiştiği duygusunu uyandırır, yabancı ülkede tutsak yaşamanın kederini daha belirgin kılar. Mücevherler ve yeşimlerle çevrili, altın ve yeşim kadar değerli ziyafetlerle yaşayan Jiangnan hükümdarından, ağlamak yerine uzun şarkılar söyleyen bir tutsağa dönüşen yazarın ruh hâli içten ve derin biçimde anlatılır. “往事知多少？” (geçmişte yaşananlar ne kadar çok?) Geçmişine baktığında, hükümdarlığı sırasında yaşadığı sayısız olay gözünün önünde canlanır. Tarih kayıtlarına göre Son Hükümdar Li, hükümdarken her gün müzik ve kadınlara düşkünlük göstermiş, devlet işlerini ihmal etmiş, öğüt veren görevlileri haksız yere öldürmüştür… Bu dize aracılığıyla, heybetli bir hükümdardan tutsağa düşen Güney Tang'ın son hükümdarının o andaki yüreğinde yalnızca acı ve öfke değil, bir ölçüde pişmanlık da bulunduğunu görmek güç değildir. “小楼昨夜又东风，故国不堪回首月明中。” (Dün gece küçük köşkte yine doğu rüzgârı esti; ay ışığında eski ülkemi anmaya dayanamıyorum.) Canını güçlükle sürdürdüğü küçük köşke bir kez daha bahar rüzgârı eser, bahar çiçekleri yeniden gürce açacaktır. Güney Tang hanedanını, Li ailesinin devletini düşündüğünde, kendi eski ülkesi çoktan yok olmuştur. Şair tutsak tutulduğu evde bahar rüzgârını dinler, parlak aya bakar; gördükleri duygularını harekete geçirir, binbir kederle gece uyuyamaz. Tek bir “又” (yine) sözcüğü, bu duygu ve manzaranın birçok kez yaşandığını gösterir; ruhsal acı gerçekten dayanılmazdır. “又”, “春花秋月” imgelerindeki mevsimlerin değişimini belirtir; şair Song'a teslim olduktan sonra bir yıl daha yaşamış, önceki iki dizedeki keder derinleşmiş, eski ülkesi ve geçmişiyle ilgili anıları da böylece açılmıştır.

「雕栏玉砌应犹在，只是朱颜改。」（Oymalı korkuluklar ve yeşim basamaklar hâlâ duruyor olmalı, yalnız al yanaklar değişti.）「故国不堪回首」（eski ülkeye dönüp bakmaya dayanılmaz）olsa da şair yine de 「回首」（dönüp bakmadan）edemez. Bu iki dize, 「故国」a, eski ülkeye 「回首」etmeyi somutlaştırır：Eski başkent Jinling'in görkemli sarayları herhâlde hâlâ ayaktadır, fakat ülkelerini yitiren saray kadınlarının al yanakları değişmiştir. Burada Li Houzhu'nun ülkenin başka bir hanedanın eline geçmesi, dağların ve ırmakların renk değiştirmesi karşısındaki duyguları gizlidir！「朱颜」（al yanaklar）burada somut olarak geçmişte sarayda yaşayan güzel kadınları belirtse de aynı zamanda geçmişin bütün güzel şeylerini ve güzel yaşamını simgeler. Önceki altı dizede şair, güzel manzara ile acıyı, geçmiş ile bugünü, doğa ile insan hayatını karşılaştırarak bir bütüne dönüştürür. Özellikle doğanın kalıcılığı ile insan hayatının altüst oluşları arasındaki güçlü karşıtlık sayesinde içinde biriken keder, pişmanlık ve acıyı kıvrımlı bir anlatımla döker; bunlar sonunda çağlar boyu yaşayacak şu dizelerde yoğunlaşır——「问君能有几多愁？恰似一江春水向东流。」（Söyle, ne kadar kederin olabilir？Doğuya akan bir ırmak dolusu bahar suyu kadar.）Şair önce düşündürücü bir soruyla soyut 「愁」（keder）duygusunu ortaya koyar, ardından coşkuyla akan ırmak 「水」sunu, suyu canlı bir benzetme olarak kullanıp cevap verir. İçi dolduran kederi, yatağını dolduran bahar suyuna benzetmek son derece yerinde ve somuttur; hem kederin uzunluğunu ve derinliğini hem de kabarıp çalkalanışını göstererek bu coşkun duygunun gücünü ve derinliğini bütünüyle ortaya çıkarır. Bunun yanında Liu Yuxi'nin 《竹枝词》（Bambu Dalı Şarkıları）eserindeki 「水流无限似侬愁」（sonsuz akan su benim kederime benzer）biraz fazla doğrudan kalır. Qin Guan'ın 《江城子》（Jiangchengzi）eserindeki 「便作春江都是泪，流不尽，许多愁」（bahar ırmağı bütünüyle gözyaşı olsa da bunca kederi akıtıp bitiremez）ise fazla ileri giderek duygulandırıcı gücünü azaltır.

Ci şiiri bütünüyle duru, özlü, güzel ve taze bir dil kullanır; benzetme, kişileştirme, karşılaştırma ve soru sorma gibi çeşitli söz sanatlarıyla şairin gerçek duygularını yoğun biçimde toplar ve bütün canlılığıyla dile getirir.