Mùa xuân khách muốn

Mười ngày trước hội hoa xuân, Diêu Liệu đưa Cố Thanh đến một hội quán ở chợ Đông xem bàn trưng bày. Hội quán sẽ mở ba ngày cho khách xem mẫu, hàng vải, tiệm phấn thơm và người làm mũ đai mỗi bên có một góc, Liệu Hoa Ký thuê hai bàn cạnh cửa sổ. Trước đó Cố Thanh tưởng những cuộc bày mẫu này đều như bữa cơm bù Tết nhà họ Văn, có người ngồi, có người ăn; đến nơi mới thấy bàn còn được chăm chút hơn khách, mép rèm, ánh sáng cửa sổ, gió lùa từ đâu vào, tất cả đều quyết định bông hoa sẽ rực lên trước mắt ai trước tiên.

Nàng mặc chiếc váy xanh giặt đến bạc màu, gấp chỗ vá trên tay áo cũ vào trong, vậy mà lúc bưng thùng vẫn lộ ra một chút. Một phụ nữ lo việc trà nước chặn ở cửa, hỏi hàng giao để ở sân sau, sao lại đến đây. Nàng nói mình đi cùng chủ tiệm Diêu. Người kia quay đầu nhìn Diêu Liễu rồi mới nhường đường. Cố Thanh ôm thùng bước qua ngưỡng, góc thùng va vào nghe một tiếng đục, nỗi xấu hổ như giọt dầu nóng rơi vào lòng.

Diêu Liễu nghe thấy, quay lại đỡ đáy hòm giúp nàng, chẳng chê người ban nãy thiển cận, chỉ dặn đừng va hỏng hoa. Cố Thanh thấy ngay cả câu ấy cũng xem nhẹ mình, đoạn đường còn lại bèn đi thẳng lưng khác thường. Đến bên cửa sổ, có khách hỏi hoa này từ tiệm nào, nàng giành nói trước Diêu Liễu rằng do Cố Thanh làm. Nói xong thấy khách chỉ gật đầu rồi hỏi giá, nàng mới biết xưng tên mình cũng chẳng làm sấm dậy.

Họ bày thử hai mươi cành mẫu cánh cuộn, còn kiểu cánh phẳng đặt ở phía ngoài. Một đóa có cánh cuộn ra ngoài nhô ra trong ánh sáng bên cửa sổ. Có người bảo trông như hoa dại, có người chê cánh tản mác. Diêu Liễu đổi chỗ hai kiểu cho khách nhìn gần. Ban đầu Cố Thanh còn thầm đếm kiểu nào được nhấc lên nhiều hơn. Đếm đến lượt thứ chín mới thấy mệt, nàng thôi so hơn thua, để ý xem khi nhấc hoa lên khách chạm vào chỗ nào trước.

Ngày mười bảy, La Nghi cũng đến. Tiệm mới ở Thạch Hiện đã mở, nàng muốn tìm ở Vân Tân một người có thể giao đều đặn từng lô hoa nhỏ, tám cành hay mười hai cành đều được, để bày trên hộp hương và làm cài nhỏ tặng khách. Nàng không còn đòi một mực chỉ một màu lam, mà muốn lam nhạt và xanh mầm, làm gọn hơn hoa cành, có thể tháo khỏi hộp hương rồi cài lên đai áo. Nếu mẫu đẹp, trước cuối tháng tư nàng sẽ lấy tổng cộng năm mươi bông chia năm đợt, mỗi bông hai mươi văn, vật liệu hoa và khóa tháo rời có quy cách riêng, không bắt ai thức một đêm làm cho xong.

Nghe đến một nghìn văn, mắt Cố Thanh sáng lên thoáng chốc, rồi cô nhìn ngay năm ngày giao hàng. Mỗi đợt mười bông, cách nhau tám đến mười ngày. Tiểu Mãn có thể làm công đoạn đầu, cô định màu và hoàn thiện, kiểu khóa cứ dùng loại đã thử, chẳng cần thử lại từng bông. Tiệm Diêu còn bốn mươi cành, ngày hai mươi lăm giao, phải đợi đến những ngày rảnh sau đó cô mới dám nhận. Thấy cô tính giờ giấc, La Nghi bèn lấy một chiếc hộp trống mang đi, chờ ba ngày sau cô đưa bông mẫu đầu tiên, không chốt ngay tại chỗ.

Cố Thanh tiễn nàng ra hành lang. Một phụ nữ trẻ mặc áo đỏ sẫm đưa hai chén trà, bảo nàng mang vào bàn tiệc. Nàng đang ôm mẫu hoa, chỗ vá ở cổ tay áo lại lộ ra. Dầu nóng ban nãy như lại bắn lên. Nàng bảo mình không đến đây để bưng trà, giọng cứng quá, mấy người bên hành lang quay đầu lại. Người phụ nữ sững ra, vội nói mình nhận nhầm, đang định thu chén về thì Cố Thanh lại thêm một câu: “Người làm hoa cũng đâu phải ai gọi là đi.”

La Nghi không lập tức cười xòa đỡ lời cho nàng. Đợi người lo trà đến đón chén, cô mới hỏi nhỏ ban nãy nàng bực vì phải bưng trà hay vì bị coi là người không tên. Cố Thanh càng ngượng, bảo cả hai đều bực. La Nghi nói vậy cũng không nên dồn người ta lùi lại khi họ đã nhận nhầm. Huống hồ người ấy đi xem hoa giúp nhà mình, không quen nàng, cũng chẳng hề nói người làm hoa thấp kém.

Cố Thanh quay đầu, thấy người phụ nữ áo đỏ thẫm đang ngồi trên ghế thấp sát cửa, bàn với một bà lớn tuổi về bông hoa cài trên mũ. Áo bà chẳng đẹp bằng áo của mấy người ăn mặc sang nhất trong tiệc. Bà cầm hai bông trà nhỏ rẻ nhất, dường như vẫn đang do dự. Cố Thanh nhớ lúc đầu ngón tay mình vừa chạm chén trà, nàng đã muốn cho cả phòng biết mình là ai đến nhường nào. Vậy mà khi bước qua, hai đầu gối lại như có vật đè lên.

Nàng trước hết nói vừa rồi mình nói nặng lời, người phụ nữ bảo không sao, lại cúi đầu xem hoa. Cố Thanh không hỏi tiếp có mua không, chỉ bảo chiếc kim mảnh sau hoa cài nông sẽ dễ vểnh, nếu cài lên mũ cho người già thì thêm hai vòng chỉ sẽ chắc hơn. Người phụ nữ lớn tuổi nhấc vành mũ, lộ tóc hoa râm, hỏi như thế có tháo giặt được không. Cố Thanh lấy một đoạn chỉ thừa làm mẫu, để bà tự tháo thử. Hai người bàn xong, chỉ mua một bông hoa tám văn.

Cố Thanh trở về bên bàn, mặt vẫn nóng. Diêu Liễu chẳng bình phẩm gì về vụ mua bán nhỏ ấy, chỉ đưa nàng một chén trà do người phụ nữ ban nãy nhờ mang tới. Nàng nâng chén, chưa vội uống, sờ thành chén trước. Một lát sau, nàng bỏ tay khỏi chỗ vá ở tay áo, chuyển một đóa hoa lụa bên cửa sổ đến chỗ khách bình thường không cần nhón chân cũng với tới.

Ba ngày xem mẫu ấy không đồng nghĩa với ba ngày làm hàng. Ban ngày Cố Thanh chỉ trông bàn hai canh giờ, thời gian còn lại để người tiệm Diêu bán, nàng về làm việc của mình. Khách mới muốn làm loại cầu kỳ, nàng ghi lại dùng vào việc gì và ngày cần, không thu đủ tiền trước; có nhà đòi mười hai bông ngay hôm sau, nàng tính công sức trong tay chỉ nhận được bốn, đối phương quay đi tìm chỗ khác, nàng theo tới cửa vẫn không đổi lời. Về nhà nàng trằn trọc tiếc tám bông ấy nửa đêm mới ngủ.

Mẫu hoàn chỉnh cho La Nghi có màu xanh chồi đầu xuân. Tiểu Mãn sửa cho cánh cuộn ra ngoài nông hơn, dùng chỉ đậm hơn một chút ở mép, không gắn thêm hạt khó thay. Hai người làm hỏng cả thảy hai bông, đến bông thứ ba đặt vừa hộp hương, lấy ra vẫn cài được, mới mang đi. La Nghi cầm theo suốt một buổi chiều, khi trở lại bảo họ thu ngắn đầu nhọn sau móc cài để khỏi chọc vào áo. Cố Thanh sửa theo thì đơn năm mươi bông mới chốt. Mỗi đợt nghiệm thu mười bông rồi trả hai trăm văn, không ứng trước. Hai mươi bông theo mẫu cũ dành cho việc khác không tính vào đơn này. Tiểu Mãn được trả riêng mười văn tiền mẫu mỗi đợt và hai văn mỗi bông cho công đoạn đầu.

Cố Thanh đã tính, năm mươi bông được một nghìn văn là số lớn. Vật liệu mỗi bông chừng năm văn, cộng cả tiền công và tiền mẫu của Tiểu Mãn, nàng vẫn còn hơn mười văn cho công và lãi của mình. Hoa không làm nguyên cành nên bớt được cuống dài, chỗ phức tạp nằm ở khuy bên mép và mối khép. Làm từ đầu vẫn mất gần hai canh giờ, chia cho Tiểu Mãn chừng nửa canh giờ, bản thân nàng còn phải làm một canh giờ rưỡi. Lô đầu đã xếp đến cuối tháng, nàng chẳng thể cùng lúc nhận lời làm thêm hai lô hoa cành lớn.

Nàng khoanh những ngày ấy, những ô còn trống chỉ để dành cho đơn nhỏ và hoa trà thường bán ở chợ Tây. La Nghi không bao trọn mọi ngày về sau của nàng: nếu tiệm bán chậm, sang tháng năm thì dừng, nếu có bông hỏng, vẫn trả lại theo lệ hàng hỏng. Cố Thanh nhìn năm vòng tròn, lần đầu thấy đơn hàng như năm hòn đá có thể đặt chân bước qua, chẳng phải một bức tường càng cao càng tốt.

Diêu Liễu nghe nàng nhận đơn riêng của La Nghi, vẻ mặt chẳng hẳn chỉ có vui. Bà nhắc nếu bốn mươi cành kia bị gạt sang một bên, Cố Thanh không thể chỉ đáp lại bằng một lời xin lỗi. Cố Thanh nói sẽ giao xong đợt này cho tiệm Diêu rồi mới làm đợt hoa hộp đầu tiên. Hai người đứng trong sân sau, im lặng một lát. Diêu Liễu chợt nói hồi trẻ bà cũng muốn khách nào cũng nhớ đến mình, sau này trong tiệm ba người tất bật, khách nhớ đến tiệm hoa là đủ, còn cái tên cũng phải chia phần cho người đứng quầy.

Nói xong bà đi đo chiếc bàn mới thuê, chẳng đợi Cố Thanh tỏ ý cảm thông. Cố Thanh theo vào cầm giúp đầu kia của thước dây da, thấy nhiều vạch chia đã sẫm đi vì dính dầu và cọ xát. Chiếc thước ấy đâu phải được lấy riêng ra để đo đường cho ai. Con đường của chính Diêu Liễu vẫn trải ở đây. Đo đến cạnh cửa, một người thợ nói tối nhà có khách, phải về sớm. Diêu Liễu cau mày, cuối cùng kéo phần gấp nhất về chỗ mình. Cố Thanh lặng lẽ thu thước, cuộn theo những nếp gấp đã mòn rồi cất vào ngăn kéo Diêu Liễu vẫn thường dùng. Nàng nhận ra dù chủ tiệm có quyền quyết định, trong tiệm vẫn chẳng ai bớt được chuyện phiền lòng.

Ngày hai mươi mốt, một vị khách khác làm mũ đai đặt một lô hoa cài đai áo màu hạnh, tổng cộng hai mươi đóa, giao hai đợt trong tháng tư, mỗi đợt mười đóa. Nàng ra giá mỗi đóa hai mươi hai văn. Khách chê đắt, cầm mẫu lên hỏi vì sao. Cố Thanh không chỉ nói lụa tốt, tay nghề khéo như trước, mà giảng rõ về móc tháo được, viền chịu cọ xát và công bỏ ra qua từng khâu. Cuối cùng, nàng cũng thừa nhận mẫu này không hợp để lâu trong hộp nhỏ có nắp vì dễ bị ép. Khách về đo hộp quà, hôm sau tự đến xin bớt một lớp cánh, vẫn trả hai mươi hai văn nhưng yêu cầu hoa phải chắc hơn. Cố Thanh nhận đơn hàng không qua tiệm họ Diêu ấy, song ghi tên mình và Tiểu Mãn thành hai dòng.

Hai đơn ấy nếu giao đủ đúng hạn thì có thể trang trải phần lớn tiền đi đường. Một nghìn bốn trăm bốn mươi văn ấy đâu đã có ngay trong tay. Nàng không đem giấy về khoe với bà, mà soát lại hạn giao bốn mươi cành đang làm, đêm đến giờ nghỉ thì nghỉ. Bà hỏi hội quán có vui không, nàng lại chẳng nghĩ ra điều gì vui, hồi lâu mới nói ánh sáng bên cửa sổ rất đẹp, còn có người đội mũ hoa trông như đội cả mớ rau xuân trên đầu.

Thẩm Tố cười lớn, hỏi màu gì. Cố Thanh tìm mấy mảnh lụa vụn chồng lên cho bà xem, bà cụ quả nhiên đặt tấm vải xanh lên đầu. Hai bà cháu chen nhau, người trước người sau, trong mặt gương đồng chật hẹp, gương tối, màu xanh cũng tối, vậy mà Cố Thanh thấy bóng mờ ấy đẹp hơn đôi chút so với những bộ áo sáng màu trong hội quán.

Ngày hai mươi ba, lúc Cố Thanh bước ra khỏi hội quán, người phụ nữ áo đỏ thẫm đang dìu bà cụ lên xe, bông trà nhỏ tám văn vẫn cài chắc trên mũ. Gió lật một cánh hoa, người phụ nữ đưa tay vuốt lại, đâu cần nó cả đời nằm im. Cố Thanh đứng bên kia đường nhìn một cái, rồi rẽ đi mua đậu cho bữa tối, mua xong lại đến chỗ chị Kỷ trả tiền mặt cho một lô vật liệu nhỏ. Nàng vẫn chẳng ăn mặc như khách trong hội quán, cũng thôi giấu bọc vải trong tay ra sau lưng. Góc bọc lộ ra một dải xanh nhạt, theo từng bước chân nàng mà khẽ quệt qua cổ tay áo đã vá.