Chiếc kéo dưới trăng

Sáng sớm Cố Thanh tìm ra một chiếc bình cổ thon, tráng sạch bằng nước ấm rồi úp bên cửa sổ. Bình là đồ cũ bà nội để lại, miệng sứt một chút. Cắm hoa lụa thì chẳng thấy, nhưng đựng nước chỉ đến lưng bình. Nàng lại lục trong sọt tre tìm mấy miếng vải ẩm, nghĩ nếu chỉ cắt một cành cho nụ có nước thì đến lúc dời cây, ít ra cũng giữ được chút gì.

Thẩm Tố trông thấy, hỏi cô định giặt thứ gì. Cố Thanh nói hoa rụng hôm qua dính bùn, muốn rửa lại. Bà liếc miệng bình, không vạch trần, chỉ dặn đừng đè vải ướt dưới lụa trắng. Mảnh lụa trắng nhất trong phòng vẫn chưa cắt, lúc mua về Cố Thanh rất xót tiền, sờ xong liền đi rửa tay, như thể vải tốt cũng nhìn ra chủ nhân nghèo hay không.

Nàng cầm chiếc bình ấy ra cửa, định hỏi người bán hoa cách dưỡng cành đã cắt. Ở chợ Tây, người bán rau nhiều hơn người bán hoa. Rau trên sạp mùa đông quăn mép lá, còn củ cải vẫn bám bùn. Nàng tìm bà Tề thường bán cành thông. Bà nhấc một cành khỏi nước, nói khách chỉ cần thấy đẹp trong một hai ngày trước mắt. Nếu mong qua năm mới mà nó vẫn như lúc trên cây thì bà đâu có tài ấy.

Cố Thanh hỏi nếu trên cành có nhiều nụ thì sao. Bà Tề hỏi lại, nhiều nụ đã là lời rồi à, nước trong một cành rồi cũng cạn. Giọng bà chẳng mấy khách sáo, song tay lại nhanh nhẹn rút từ gánh rau một đoạn ống tre gãy đưa cho Cố Thanh, bảo có cành thì cắm vào đây, kẻo vỡ bình tốt. Cố Thanh đón lấy, lúc ấy mới hay mình ôm khư khư chiếc bình cổ thon từ nãy đến giờ, đáy bình áp vào lòng bàn tay đã ấm lên.

Trước khi về ngõ, nàng vòng qua đầu đông chợ. Đinh Phùng Tuyền đang viết bảng giá cho người bán dầu, bên bàn có tấm biển gỗ sứt góc, hai chữ trên đó nàng biết một. Nàng đến hỏi đó là “换” (đổi) hay “借” (mượn), thầy Đinh nói là “还” (trả), rồi ngước nhìn chiếc bình trong tay nàng, hỏi có phải Thẩm Tố lại muốn tặng hoa không. Hồi nhỏ Cố Thanh từng chạy việc cho bà, mang cành mai đã cắt đến nhà ông, giờ mặt đỏ lên, nói không phải.

Cô đứng đợi ông viết xong. Người bán dầu thỉnh thoảng lại đưa tay chỉ chỗ con số viết thừa hoặc thiếu, ông đồ bèn nhấc bút nhường chỗ cho ông ta chỉ. Cố Thanh nhìn một hồi lâu mới biết viết bảng báo cũng chẳng phải cứ ngồi viết xong là được, mấy chữ ai cũng tưởng đã hiểu vẫn phải hỏi đi hỏi lại. Đợi người bán dầu đi rồi, cô mới ướm lời rằng mình muốn xem một tờ giấy bán nhà, sợ không đọc được hết chữ, liệu có thể mời ông đi một chuyến không.

Đinh Phùng Tuyền chưa nhận lời ngay. Ông hỏi trước đó là giấy nhà ai, người giữ giấy có chịu cho người ngoài xem không, nếu họ không chịu thì ông có đến cũng chỉ đứng ngoài cửa. Cố Thanh nói nàng chưa hỏi. Ông gạt ngòi bút vào mép đĩa, bảo nàng cứ hỏi trước, họ chịu thì ông mới đi. Ông đọc được chữ, chứ đâu thể thay nàng ra lệnh cho người mua nhà. Ông lấy năm văn, tính cả lượt đi lẫn lượt về trong nửa ngày, nếu còn phải viết thêm thì bàn giá riêng.

Cố Thanh vốn sợ ông giảng một thôi một hồi, nghe đến năm văn lại thấy yên tâm. Nàng ôm ống tre bên ngoài chiếc bình, nói mai sẽ đi hỏi trước. Đi được hai bước, nàng lại quay đầu hỏi mấy chữ “lấy tường sân làm ranh” có phải nghĩa là mọi thứ ở bên nào tường đều thuộc về nhà bên ấy không. Đinh Phùng Tuyền chuyển tấm biển gỗ vào giữa bàn, bảo còn phải xem trên giấy viết chính xác thế nào, rồi xem ngoài thực địa đó là bức tường ra sao. Cố Thanh nhìn cây bút ấy, rốt cuộc không hỏi thêm liệu mình có thắng được không.

Xế chiều, Thẩm Tố chia hoa rụng thành ba gói nhỏ, một gói cho thím Trần ướp thơm hòm áo khi giặt vải, một gói đặt cạnh gối mình, gói còn lại buộc chỉ thật lỏng. Cố Thanh bảo hoa đã rụng xuống đất, hương chẳng còn được mấy ngày, gói nhiều thế không sợ phí chỉ sao. Bà cắt bằng đầu chỉ, nói con gái nhà họ Trần lần trước sang, ngửi đã thấy thích, thích được mấy ngày hay mấy ngày.

Cố Thanh nhận ra cách buộc ấy, chỉ quấn hai vòng, không thắt nút chết. Hồi nhỏ nàng thường tháo những túi hoa hàng xóm trả lại. Cánh hoa bên trong đã ngả nâu, nhưng vải được giặt sạch, bà lại lấy để vá chiếc túi sau. Hồi ấy nàng cứ nghĩ bà thứ gì cũng sẵn lòng cho. Vậy mà có lần một người bán hoa đến, trả giá cao hơn ngoài chợ để cắt một giỏ cành đang nở, bà đến cái giỏ cũng chẳng cho ông ta đặt vào sân.

“Thật sự không thể giữ lại một cành sao?” Nàng nén suốt nửa ngày, cuối cùng cũng hỏi.

Thẩm Tố không nhìn chiếc bình trong tay cô, hỏi trước giữ cành để làm gì. Cố Thanh nói nếu cây bị đào đi, chẳng lẽ trong nhà đến chút hương cũng không còn. Bà gật đầu, như đang nghe một nỗi buồn quả có căn do, nói mấy hôm trước mình đã tỉa cành khô, cành nào cắt được đều đã cắt. Muốn lấy thêm thì phải cắt từ cành lành, chẳng thể gọi đó là tiện tay dọn dẹp.

Cố Thanh không tranh cãi nữa. Nàng trải tấm vải ướt ra hong, thêm nửa bát nước vào bình, bưng đến dưới cửa sổ đặt cùng cành mai lụa đầu tiên. Mấy ngày nay cành mai giả ấy theo nàng ra ngoài, lại được sửa mấy lần, mép cánh hơi xù, phải ghé thật gần mới thấy. Nàng rút cây kim nhỏ, vuốt lại mép xù, chợt hương hoa ngoài tường lại thoảng đến chóp mũi. Tay trượt đi, mũi kim đâm vào đầu ngón. Nàng lấy vải ấn lên chấm đỏ, càng chẳng muốn nhìn cánh hoa giả duy nhất mình sửa xong sau một ngày tất bật.

Vào đêm, Thẩm Tố vẫn chần chừ chưa ngủ. Bà ngồi bên chậu than, tay mân mê miếng giấy mẫu cũ chị Kỷ nhờ hỏi, góc giấy cắt thành một vầng trăng lưỡi liềm rất nông. Cố Thanh nhận ra hình ấy, bà từng bảo có thể cuộn thành cánh hoa ôm dáng nhất. Nàng thuận miệng hỏi lô hoa năm ấy có phải bà làm cùng chị Kỷ không. Thẩm Tố lật mặt giấy, trước bảo người nhà họ Kỷ cứ thích nhớ ai động tay trước, rồi nói khách mua năm ấy chỉ biết đến bà, nếu bà không đứng ra gánh, chưa chắc đã lĩnh được vật liệu.

Cố Thanh nghe ra bà vẫn còn nửa câu chưa nói, nhưng đúng lúc ấy bà cầm chén lên, chê trà nguội. Nàng bèn đi châm nước nóng. Khi quay lại, tờ giấy mẫu cũ đã cất dưới đáy hòm, chỉ lộ một mẩu mép vàng. Cố Thanh chẳng hỏi thêm. Bản thân nàng ra ngoài cũng thường nói đó là hoa nhà họ Cố, đâu có kể từng người nhuộm lụa là ai, cách thu chân cánh học từ tay người nào. Những bàn tay khó tách bạch ấy dường như cứ làm lâu ngày thì tự nhiên nhập lại thành một nhà.

Bà nội ngủ rồi, trong nhà cuối cùng cũng yên. Trăng đang nhô ra khỏi mái hiên vỡ của căn nhà cũ, soi thành giếng nửa trắng nửa xám. Cố Thanh sợ gió đêm thổi tắt than hồng bên bếp, khép cửa lò trước rồi mới đẩy cửa sân. Kéo nằm trong tay áo, bình cổ thon đặt dưới cửa sổ, nửa bình nước trong phản chiếu một đốm đèn. Nàng tưởng mình sẽ nhanh gọn như lúc lấy một cuộn lụa, nào ngờ đến dưới cành, trước hết lại nghe đế giày giẫm vỡ một lớp sương giá mỏng.

Cố Thanh vốn định lén cắt cành mai xuống. Đến đêm, cô giơ kéo lên lưng chừng rồi lại hạ xuống. Cành ấy mọc đẹp, đầu cành có hơn chục nụ chưa nở. Cô chợt hiểu vì sao bao năm nay bà vẫn chia cành đã cắt cho hàng xóm, song chẳng chịu cắt thêm một nắm để bán lấy tiền.

Cô chưa vào nhà ngay. Tay trái còn đỡ ngọn cành, cảm thấy nó cứng hơn cành lụa, ngón cái áp gần một nụ, chỗ ấy hơi ẩm lạnh. Nếu cắt xuống, hoa sẽ nở trong bình của cô, ít nhất chủ nhà bên không mang được cành này đi. Nhưng ngọn cành vốn còn có thể vươn dài, sang năm vào lúc này nó có còn ở đây không, nửa bát nước trong bình đâu hứa được. Cô rút bàn tay đang đỡ ra. Cành ấy khẽ bật lên, nụ hoa chạm ánh trăng rồi lại đứng yên.

Kéo không hạ xuống, bàn tay lại lạnh đến nhức. Cố Thanh ngồi xổm bên giếng, đặt kéo nằm ngang trên đầu gối, chợt thấy mình như một người khách đã trả tiền mà chưa nhận được hàng, uổng công chờ người ta đền nốt phần còn lại. Cô không thích ý nghĩ ấy, ngẩng đầu nhìn cửa sổ. Giường bà nội ở ngay phía trong, bấc đèn vặn rất nhỏ, trên rèm chẳng có lấy một bóng người.

Cô đã nghĩ lát nữa sẽ vào nói với bà rằng mình không cắt. Như thể chỉ cần nói ra là bà có thể yên tâm rồi giao chuyện giữ cây cho cô. Nhưng cô ngồi đến tê chân mới đứng dậy, cuối cùng chỉ đem khăn ướt vào nhà, đổ nước trong bình trở lại chậu tưới hoa. Chỗ sứt nhỏ trên miệng bình cọ qua mu bàn tay. Cô sờ thử, thôi không tìm thêm cành hoa nào để che nó đi.

Thẩm Tố chưa ngủ say, nghe tiếng nước bèn hỏi ngoài trời có lạnh không. Cố Thanh bảo lạnh. Bà nội dặn nàng lau khô kéo, kẻo lưỡi kéo gỉ. Nàng đứng ngẩn bên bàn một thoáng, bà đã trở mình, như chẳng còn gì để nói. Cố Thanh lau kéo rồi cất vào túi kim chỉ hai bà cháu dùng chung. Ngón tay còn chưa ấm hẳn đã ấn lên một bên đường khâu, để lại một vết mờ.

Trăng đêm rằm sáng đến khuya, tấm ván cửa gãy mới dọn ra bên nhà hàng xóm đổ bóng lên tường. Nằm xuống rồi Cố Thanh vẫn phân biệt được cành mai kia. Cành không bị nàng lấy đi, dường như cũng chẳng vì thế mà an toàn hơn. Nàng nhớ ông Đinh nói mình đọc được chữ chứ không thể sai khiến người khác, nhớ Văn Kế Xương nói xe khó quay đầu, nhớ đôi mày cau chặt của thím Trần khi vò vết bùn giúp người ta. Bấy lâu việc nàng thạo nhất là cắt vải thành hình mình muốn, còn những nhu cầu của từng con người trước mắt, chẳng có chiếc kéo nào cắt một nhát cho đều được.

Trời chưa sáng hẳn, nàng đã dậy đun nước. Thẩm Tố vẫn ngồi trong chăn. Cố Thanh dời đôi giày bà thường đi đến cạnh chậu than trước, chẳng bảo hôm nay bà đừng ra ngoài. Nàng nhặt ba gói nhỏ đựng hoa rụng để từ đêm qua vào giỏ, định tiện đường đem sang cho thím Trần rồi vòng đi tìm người nhà họ Văn. Mấy gói hoa nhẹ đến mức chẳng thấy vướng chỗ, còn chiếc bình cổ hẹp thì nàng để trên giá, không mang theo.

Lúc ra cửa, Thẩm Tố gọi cô lại, bảo chuyển bông mai lụa ngoài cùng xuống đáy giỏ, kẻo đầu hoa va vào tường suốt dọc đường. Cố Thanh đổi chỗ rồi nói hôm nay mình chỉ đi hỏi xem giấy, họ chịu cho xem thì mời thầy Đinh đọc, nếu họ không chịu thì trước hết cũng nghe cho rõ. Bà gật đầu, gấp tờ khuôn cũ chị Kỷ hỏi thành một ô vuông nhỏ, đặt cạnh giỏ cô, nói nếu đi qua tiệm lụa thì trả cái này trước, đừng để người ta tưởng bà tiếc một tờ giấy cũ.

Cố Thanh nhận lấy, thấy tờ giấy dày hơn mình tưởng, mặt sau còn nhìn ra vết mờ của những mẫu hoa khác từng xếp chồng lên. Nàng không nói đêm qua mình đã nghĩ gì, cũng không nói tờ giấy của bà vốn có nên trả hay không. Nàng tách hai thứ ra: hoa rụng để trong giỏ, giấy mẫu cất vào tay áo. Bên kia tường có người đẩy cánh cổng sân vừa quét sạch, trục gỗ kêu một tiếng, nàng theo tiếng động ấy đi sang nhà bên.