Con đường trong hòm tre

Trên giấy gói đèn in ba chữ 春和班, tức đoàn Xuân Hòa, giống hệt lần A Chiếu trông thấy tháng trước. Đến đầu ngõ, cô xoay tờ giấy nửa vòng. Dòng 蘭汀南堂 chỉ Nam Đường ở Lan Đinh phía dưới đã bị hồ dính mất mấy nét, chỉ còn đọc rõ chữ chỉ Lan. Góc giấy dùng bọc nan đã mềm, cô chẳng dám kéo nữa, bèn đặt đèn lên một chiếc giỏ rau trống, vuốt phẳng ba chữ còn nguyên.

Tháng trước, một người thợ sửa đàn đi đò của nàng. Cây đàn không lớn, nhưng túi đựng sợ ẩm, ông cứ ôm trong lòng không chịu buông. Hôm ấy thuận gió, A Chiếu ở đuôi thuyền nghe ông nói với người khác rằng Lan Đinh sắp có một đợt diễn mới, áo cũ trong hòm của gánh Xuân Hòa chẳng còn vừa người mặc, người đàn bà trông coi phục trang bận chạy cả hai đầu, đang hỏi nhà nào biết cắt may, sửa áo. Người khách hỏi A Chiếu có quen ai như thế không, nàng chỉ nói ở Liễu Loan có nhiều người biết kim chỉ, rồi quay sang lo cái lồng gà vừa chen lên thuyền.

Trước đó nàng chỉ để bụng chuyện thiếu người may áo, đến việc ở Lan Đinh là Nam Đường hay Bắc Đường cũng chẳng nghe cho kỹ. Giờ đây dòng chữ in hơi lệch trên giấy lại giống một con đường có thể đi hơn cả lời khen của người khác. Người đàn bà họ Tần mà bà Tần nhắc đến ở Lan Đinh, việc làm mà người sửa đàn kể cũng ở Lan Đinh, nàng chẳng cần bịa thêm cớ ra khỏi nhà để đi hỏi thăm ai.

A Chiếu về đến bến đò thì Đinh Toàn đang dùng đá mài chà trục chèo. Thấy chiếc đèn, anh nói ngay quả nhiên nó ở nhà họ Tần, rồi hỏi đèn mang về cao thế này thì treo ở đâu trên thuyền. A Chiếu bảo chưa treo vội, nàng muốn mang nó đến Lan Đinh. Tay Đinh Toàn chậm lại, suýt làm nước bắn lên quần. Anh không khen nàng nhiệt tình như nàng tưởng, chỉ hỏi nàng có định chèo cả thuyền mình sang đó không.

Nàng nói sẽ đi thuyền khách. Thuyền nhà họ Hà chỉ qua lại hai bờ Liễu Loan, muốn neo đêm, đổi sang luồng khác hay cập bến trên đường xa đều phải tìm chỗ riêng. Mang theo thuyền lại chẳng rảnh tay đi hỏi việc. Đinh Toàn lúc ấy mới gật đầu, bảo ngày mai có chuyến thuyền khách chạy từng chặng từ Tang Kiều tới Đồng Vu, nàng có thể hỏi người lái trước. Nếu thật sự muốn ở lại mấy ngày thì cứ để thuyền trong vũng nhỏ cũ, sớm tối anh tiện đường xem nước một lượt, nàng đi xa thì đừng lại để dây neo tuột ra.

A Chiếu nghe ra câu cuối là nói mình. Sau khi cha ốm, hai lần nàng vội đưa thuốc, vừa cập bờ đã nhảy lên, dây neo còn kéo lê trong nước. Khi ấy Đinh Toàn đã thu dây giúp nàng, chưa từng nhắc trước mặt người khác. Nàng cúi nhìn nút dây bên chân, bỗng chẳng muốn nói lời báo đáp gì, bèn lấy miếng vải cạnh đá mài lau nước đọng trên trục mái chèo giúp anh.

Đi hỏi thuyền khách, A Chiếu gặp Đinh Tuệ, con gái La Yến. Cô gái mười bảy tuổi ôm một bó nan tre mảnh, búi tóc cao đến nỗi nhìn từ xa tưởng như cao thêm nửa người. Nghe A Chiếu đi Lan Đinh, cô lập tức hỏi nàng có thể xem giúp cách thắt tua đèn kiểu thành thị không. A Chiếu bảo mình đi tìm việc, chưa chắc có dịp dạo tiệm. Đinh Tuệ thở dài, nói mình đâu có làm chơi, mẹ cứ bảo kiểu cũ dễ bán, nhưng dễ bán chưa chắc đã đẹp.

La Yến từ phía sau đi tới, cài lại hai nan tre tuột xuống vào khuỷu tay con gái, bảo thấy đẹp thì tự làm một cái, bán không được đem treo đèn soi bếp. Đinh Tuệ tức đến ngoảnh mặt đi, đợi mẹ đi xa lại ghé giọng hỏi A Chiếu có nhớ giúp mình không. Nhìn cái vẻ chẳng chịu xuống nước trước mặt mẹ của cô bé, A Chiếu chợt muốn cười, chỉ đáp nếu thấy thì sẽ ghi lại, còn chưa thấy thì chẳng thể vẽ từ hư không cho em được.

Người lái thuyền Trịnh Cầm đỗ ở bến khách bờ đông, chẳng mời ai xuống thuyền bàn kỹ. Chị đang chuyển một bao đậu lẫn bùn từ đáy khoang ra, bảo A Chiếu đứng chỗ khô kẻo giẫm vương ra. Hỏi rõ nàng muốn đến Lan Đinh, chị nói đi chuyến sớm ngày mười một, ngày đầu tới Tang Kiều ngủ lại, hôm sau đổi sang thuyền nhỏ ở nhánh đông, quá trưa mới tới. Một lượt ba mươi tám văn, hòm thêm bốn văn. Dọc đường dừng ba chỗ bốc dỡ, đâu phải cứ trả tiền lên thuyền là muốn đi lúc nào cũng được.

“Nếu đi nửa đường tôi muốn quay về thì sao?” A Chiếu hỏi.

“Đợi thuyền bên kia quay về, mua riêng vé chặng đó.”

Trịnh Cầm nói xong, thấy A Chiếu vẫn nhìn đậu trong khoang, bèn cười hỏi có phải nàng cũng từng chống đò. A Chiếu gật đầu. Trịnh Cầm bảo nhìn là thấy giống, sẽ không chỉ hỏi bao giờ đến, mà luôn hỏi trước bao giờ mình có thể quay đầu. Nàng buộc lại túi đậu, dặn sáng mai mang một tấm vải lót không sợ ướt, hòm tre cũng đừng kê sát ván khoang, nước sẽ không vì bên trong đựng kim mà tránh nó.

Về đến bờ tây trời vẫn còn sớm, vậy mà A Chiếu đã thấy ngày mười một gần lắm. Ở nhà, nàng đếm hai trăm bốn mươi văn, xâu riêng một xâu. Khoản để dành trả tiền thuốc trước đây đã trả hết, phần lớn số còn lại nàng cất xuống đáy tủ. Ăn ở dọc đường rồi còn quay về, đâu thể chỉ tính một lượt đi. Nàng đổi chỗ hai bộ áo, ép bộ dày hơn xuống dưới, sợ gặp mưa sẽ lạnh, lại ngại hòm nặng, dời tới dời lui hai lượt.

Mũi kéo trên bàn đã kém sắc hơn trước. Khi mẹ để lại, lưỡi đã mẻ một chút, A Chiếu mài qua đá, vẫn cắt được, chỉ gặp chỗ quá dày thì phải đổi góc. Nàng cầm lên, nghĩ đã đi tìm việc, có nên đổi lấy một chiếc kéo lành lặn không. Nhưng nghĩ kỹ, trong tay còn chưa có việc nào, đã tiêu tiền vào dụng cụ trông cho đẹp, đến nhà người ta vẫn chẳng biết bắt đầu từ mũi kim nào thì càng khó coi. Cuối cùng nàng chỉ tìm một mảnh vải rách bọc kỹ lưỡi kéo.

Sáng mồng mười, bà Tần ghé qua một chuyến. Bà chẳng đem cơm hay tiền đi đường, trong tay chỉ có một ống nhỏ đựng kim dài ngắn khác nhau, nói tiệm năm nào cũng mua, chia cho nàng vài cây dùng. A Chiếu định từ chối, bà cụ đã đặt ống lên bậu cửa, đi xem trước giấy bọc đèn có bị đè hỏng không, lại hỏi chỗ khóa đồng có cần lót thêm chút vải mềm. A Chiếu nhìn bà đi tới đi lui, lúc ấy mới nói mai mình đi, đến nơi sẽ hỏi việc may áo trước, rồi hỏi thăm Tần Tiểu Mãn.

Bà Tần chẳng nói hỏi việc nào trước cũng được. Môi bà mấp máy, cuối cùng chỉ hỏi bên ấy diễn xong đợt này còn ở đó không. A Chiếu nói mình cũng chẳng biết. Hai người đứng trước hòm tre, chẳng ai có thể trả lời chắc được việc hai ngày nữa. Bà đẩy ống kim sâu vào góc hòm, như thể đẩy thế thì dọc đường kim sẽ chẳng lăn tung ra, rồi dặn mang lời gì về thì cứ kể đúng như đã nghe.

A Chiếu ừ một tiếng, bỗng hơi sợ mình đã nhận một việc chẳng làm nổi. Bà Tần nói xong liền đi, bóng lưng ngoài cửa trông nhỏ hơn khi ở trong tiệm đèn. Nàng đuổi tới ngưỡng, muốn trả kim lại, rồi thấy làm thế còn khiến người ta khó xử hơn nhận lấy, đành hỏi Tiểu Mãn thích ăn gì. Bà Tần quay lại, đáp quá nhanh rằng bánh đậu nướng, rồi lại sửa lời, ấy là hồi trước, bây giờ chưa chắc.

Câu ấy khiến A Chiếu dễ chịu hơn một chút, cũng khó chịu hơn. Nàng tới đầu ngõ mua hai miếng bánh đậu, mua xong tự bẻ một góc nếm trước, bên ngoài cứng, bên trong hơi ngọt hậu. Nếu người bên ấy không thích ăn, mình vẫn có thể ăn hết. Nàng không muốn ngay cả một gói nhỏ cũng thành thứ ai đó bắt buộc phải nhận, nên không viết tên, chỉ quấn hai vòng chỉ, đặt trên quần áo thay.

Buổi chiều, nàng đưa một người đàn bà dắt con qua sông. Đứa bé nghe nàng sắp đi xa, hỏi sông ngoài kia có rộng hơn không. A Chiếu đáp có sông rộng, có sông hẹp. Người đàn bà lại hỏi bao giờ nàng về, muốn nhờ sửa một chiếc quần. Nàng định đáp như thường lệ là hai ba ngày, rồi nhớ Trịnh Cầm từng nói phải đổi thuyền, có lúc còn dừng để bốc dỡ hàng, bèn đổi lời, bảo chưa nhận vội, về rồi tính. Người đàn bà hơi thất vọng, bảo cứ tưởng cô Hà dạo này ít khách đò, làm sẽ nhanh. A Chiếu chẳng cười theo được, lúc thu tiền đò tay cũng chậm mất nửa nhịp.

Tiễn khách đi, nàng nghĩ một lúc về chiếc quần vốn có thể kiếm được tám văn. Hòm tre còn chưa rời nhà, nàng đã từ chối một việc nhỏ. Đi xa chưa chắc có việc lớn, còn ở lại thì đã hụt mất tám văn thật rồi. Nàng vốn tưởng mình sợ vì cha không còn. Đến lúc thực sự nói ngày đi cho người khác biết, nàng mới hiểu trong nỗi sợ ấy cũng có chút lo mình sẽ chẳng được như mình hình dung. Nàng không đuổi theo người phụ nữ để đổi lời.

Chiều tối, Đinh Toàn đến xem dây neo giúp nàng, đặc biệt gọi nàng ra xem cùng, chỉ chỗ nào nước lên sẽ làm sờn nút, chỗ nào khi đưa thuyền vào vũng nhỏ phải gạt gỗ nổi ra trước. A Chiếu không nhịn được, nói ngày trước cha nàng không neo bên ấy. Anh ngẩng đầu, đáp mình biết Hà Hoài Chu dùng thuyền ra sao, cũng biết mấy hôm nay gió bắc đã khác. Nàng khựng lại, thôi nói nốt câu ngày trước vẫn thường làm thế, rồi cùng anh chuyển dây neo dự phòng sang cọc khác.

La Yến mang đến một mảnh chiếu nan cũ, năm ấy phơi giấy gập gãy, giờ lót đáy hòm thì vừa. Ban đầu nàng bảo lấy vài văn, A Chiếu chưa kịp đáp, La Yến đã tự xua tay, nói đồ rách ấy mà, đừng chuyền qua chuyền lại hai văn nữa. A Chiếu nhớ tiếng cười hôm qua lúc nói chuyện tiền mua hành, bèn nhận. Nàng cũng cất kỹ ống kim bà Tần để lại, chẳng vì nghĩ xem mình đã nhận đồ của ai trước mà lại lục tung cái hòm.

Đến lúc soạn giày, nàng lấy ra đôi chỉ mang khi đi thăm họ hàng. Mặt giày không có miếng vá, nhưng đế mỏng. Người tới xem thuyền mấy hôm trước cũng mang loại giày mềm mũi nhọn ấy, từng trượt chân trên ván bắc, nàng còn đỡ ông ta một lần. A Chiếu nhét đôi mới hơn trở lại gầm giường, vẫn chọn đôi mang khi chèo đò. Tranh thủ chút ánh sáng còn lại, nàng vá một miếng vải cũ vào chỗ nứt. Vá xong sờ thử, rồi mới nhuộm sẫm sợi chỉ trắng còn nổi trên mặt giày.

Đêm nàng xâu chìa khóa cửa phòng vào túi nhỏ sát người, lại giao chiếc móc nhỏ dùng hằng ngày trên đò cho Đinh Toàn. Khi tách hai thứ ra, nàng mới nhận thấy mình vẫn luôn treo căn nhà, con thuyền, những cánh tủ của cha trên cùng một xâu, bước một bước là cùng reo. Đinh Toàn nhận chiếc móc, chỉ nói chuyến đò sớm ngày mười một để anh đưa nàng qua trước, tiền vẫn thu như thường, không thì cả đi lẫn về đều là mình chạy không công. A Chiếu bảo được, tự mình cười trước.

Đèn để bên hòm, nàng chẳng thắp. Giấy trên chụp đèn phảng phất mùi hàng dầu, chỗ nứt trên nan vá bên trong chỉ cách một lớp giấy, sờ là thấy. A Chiếu đậy nắp hòm, nhấc thử lên, thấy mình vẫn rảnh được một tay để che đèn rồi mới đặt cả hai lại bên cửa. Trong nhà bỗng như trống đi một khoảng. Hóa ra chẳng phải trong tủ thiếu gì, mà ngày mai nàng thực sự sẽ mang những thứ này bước ra khỏi cửa.