Xem trọn một lớp tuồng dưới sân khấu

A Chiếu bỏ mười văn mua một chỗ chiếu gần bên hông nam đường. Cao Thủ Thành nhận ra nàng, trước hết hỏi có phải nhớ nhầm chỗ mình ngồi không, nghe nói muốn xem trọn một hồi từ đầu, bèn nói ở trong chẳng phải cũng xem được sao, cần gì chiếm chỗ này. Nàng đặt tiền xuống chắc chắn, đáp ở trong lúc nào cũng có người gọi, đến đoạn hay nhất, phần nhiều mình đang lục hòm áo. Chủ gánh nhìn nàng một lát, thu tiền, vẫn dặn nếu thật có người thiếu tay giúp thì không được giả vờ không quen.

Nàng ngồi xuống, mới thấy từ đây nhìn sân khấu hẹp hơn nhìn từ hậu trường. Đầu người phía trước vừa nghiêng, nửa thân Liễu Sinh đã khuất, nhưng Lục Hạc Nương lại bước ra từ hướng khác, vạt áo vượt qua sợi dây gai trước, như thể đến lúc ấy mới thật sự có một bờ sông. A Chiếu vốn tưởng khán giả thấy toàn những gì mình từng thấy ở bên trong, giờ đổi sang phía này, ngay cả chỗ ánh sáng rơi trên tay áo cũng khác.

Bên cạnh có một người đàn bà bán đậu đưa con gái nhỏ tới. Con bé cứ hỏi bao giờ xuống nước, mẹ nó bèn chỉ khe ván, bảo chỗ ấy đấy. Nó không tin, rõ ràng có nước đâu. Vừa hay Cố Minh bước lên hai tấm ván. A Hành chấm sào xuống, anh lảo đảo rõ quá, bên sân khấu vang lên một trận cười, còn con bé lập tức nắm lấy tay mẹ, sợ anh rơi xuống. A Chiếu cũng cười theo, cười xong mới nhận ra mình và đứa trẻ vừa rồi chỉ thấy khe ván đã cùng nhìn thấy một dòng sông.

Lần này nàng nhìn cả những việc ngoài các động tác xoay người đẹp mắt. Trước khi Cố Minh ra sân khấu, dây buộc áo ngoài đã được đổi sang bên thuận tay sau rèm. Lúc chàng lui vào, ai đón áo, cây sào tre đưa cho ai trước, mỗi việc đều có người ra tay. Khi hát đến câu dài, Lục Hạc Nương mượn một bước đà để hạ hơi xuống trước. Nếu vạt áo bị đồ đính hạt kéo lại, vai nàng sẽ chậm hơn thường lệ một chút. A Chiếu nhìn mà sốt ruột, định sờ tìm giấy, tay mới đưa nửa chừng đã kìm lại, xem hết cả đoạn trước.

Lúc chuyển cảnh thay ủng, bên sân khấu chợt vang tiếng một đứa trẻ cười, bảo hai bàn chân của chàng thư sinh đều nhìn vào trong. A Chiếu nhìn thử, quả nhiên lấy nhầm, Cố Minh lại xỏ hai chiếc ủng trái thuộc hai đôi khác nhau. Cao Mạn sau rèm cuống quýt đưa tay ra, Lục Hạc Nương lại đưa ngang cây sào chặn Liễu Sinh trước, hỏi khách quan trước lúc lên đường có phải mượn nhầm cả chân không. Cố Minh cúi nhìn, cũng bật cười, thuận thế ngồi xổm xuống, kéo chậm một câu vốn phải nói gấp, đợi bên trong đưa chiếc ủng phải ra mới lấy vạt áo che mà thay. Đứa trẻ thấy thế càng khoái, mẹ nó vội giữ cho nó ngồi yên. A Chiếu tưởng phen này buổi diễn thế nào cũng chùng xuống, vậy mà cả trên lẫn dưới sân khấu như cùng bước thêm một bước, mọi người vẫn ở bên mép nước vốn chẳng hề có thật ấy.

Đoạn kết cũ vẫn diễn cảnh vinh quy. Liễu Sinh nói sẽ đón cô lái đò lên bờ, từ nay cô khỏi phải chịu gió đêm. Người đàn bà bán đậu bên cạnh bỗng vỗ tay thật mạnh, bảo thế mới hay, xem người ta khổ mãi thì cũng phải được đền đáp chứ. Con gái bà lại hỏi thế thuyền để cho ai, bà đáp trẻ con mà lo lắm chuyện. A Chiếu nghe vậy, chưa vội cho rằng người đàn bà không hiểu vở. Nàng nhớ khi bà Tần nhìn bộ áo xám của con gái, điều bà nghĩ trước tiên cũng là làm sao cho con khỏi chịu gió thêm.

Vở diễn chưa chắc sắp được cùng một điều tốt đẹp cho tất cả mọi người, nhưng nếu vốn chẳng cho người ta thấy họ đang mong điều gì, chỉ thu cái kết thật khéo, mười văn dưới khán đài cũng chẳng tự mọc trở về. A Chiếu giữ điều ấy trong lòng, không đem làm bằng chứng mình hiểu tuồng. Nàng nhìn Cố Minh đưa tay về phía A Hành, Lục Hạc Nương vẫn đặt tay lên như cũ, tiếng người dưới khán đài cùng rộn lên, trên mặt diễn viên lại thoáng nét mệt mỏi không hoàn toàn giống niềm vui.

Khán giả ra về, nàng trở lại hậu trường. Cao Mạn đưa cho nàng một bó dây áo cần kiểm, quả nhiên chẳng vì nàng đã mua vé mà cho nàng nghỉ việc cả ngày. A Chiếu nhận lấy rồi đi xem mặt trong chiếc áo khoác ban nãy. Lớp lót có mồ hôi, cổ tay áo lại khô. Sờ qua, nàng mới biết những chỗ trước đó nàng tưởng nóng như nhau trên cả chiếc áo thực ra mỗi nơi một khác. Nếu chỉ để thoạt nhìn áo đứng dáng mà chỗ nào cũng thêm lớp lót, nàng sẽ chỉ quấn thêm một lớp vướng víu lên người mặc.

Thấy nàng cúi đầu sờ áo, Lục Hạc Nương hỏi có phải hôm nay ai ngồi xem cũng thấy mình đẹp không. A Chiếu không ngờ nàng lại hỏi thế, thoạt tiên đáp phải, rồi mới nói mình chỉ nhận ra có một chỗ xoay vai chậm hơn trước. Lục Hạc Nương lập tức tắt cười, giơ tay tháo chuỗi hạt trên cổ áo, bảo cô khéo chọn đúng điều khó nghe nhất mà nói. Bực thì bực, nàng vẫn đưa cho A Chiếu nhấc thử, hỏi rốt cuộc có nặng không.

Nặng. Nhưng A Chiếu chưa vội nói nên tháo, bởi Lục Hạc Nương đang ngắm ánh sáng trên chuỗi hạt ấy với đôi mắt đâu chỉ thấy một món vướng víu. Nàng nói nếu gắn vào phần cổ chỉ lộ một mặt, khi nhấc tay lên nó sẽ chẳng bị kéo đi cả chuỗi, có lẽ bớt vướng đôi chút. Nàng vẫn chưa biết làm, chỉ là ngồi dưới sân khấu thấy những hạt châu rung mãi. Lục Hạc Nương nghe xong hừ một tiếng, bảo ta dĩ nhiên biết nó rung, khán giả cũng thích xem nó rung.

Ông chủ Đỗ đến đúng lúc ấy, mang theo một chiếc hộp vẽ sơn. Mẹ ông mừng thọ, muốn mời họ diễn hai hồi, đặc biệt chọn vai A Hành của Lục Hạc Nương. Ông lại chê áo cũ quá đơn sơ, mượn đến hai miếng trang sức sáng loáng nặng hơn, bảo trong sảnh có nhiều đèn, rọi vào mới ra vẻ ngày vui. Cao Thủ Thành nghe có suất diễn riêng liền mời ông ngồi. Lục Hạc Nương đang xoa vai cũng sửa lại tóc mai, chẳng vì vừa kêu mệt mà quay lưng đi.

Hạ tuần nàng phải nộp một khoản tiền nhà một trăm tám mươi văn. Nếu buổi diễn này chia đúng như đã thỏa thuận, nàng được chín mươi, phần còn lại sẽ không phải lấy hết từ tiền dành dụm trước đây. A Chiếu biết đây là khoản tiền phải vất vả mới kiếm được, cũng biết căn phòng ấy có cánh cửa nàng có thể tự đóng lại, khỏi đêm nào cũng tranh với hơn chục người một chỗ khô ráo. Lục Hạc Nương thích đẹp, cũng thích cánh cửa ấy. Những món trong hộp trước mắt đâu chỉ có sức ép buộc nàng.

Vừa gắn món trang sức sáng lấp lánh mượn về mặc thử, cổ áo đã trĩu ra sau. Ông chủ Đỗ đứng xa ngắm, bảo đẹp, trông có vẻ được ban phúc. Lục Hạc Nương cười xoay một vòng, chính nàng cũng nhìn vào gương trước rồi mới cầm sào đi lại theo bước cũ. Lượt đầu còn tạm được. Lượt thứ hai, khi đổi vai, mảnh đính hạt tì vào mép vạt áo, nàng phải nới cổ áo trước một chút, thành ra âm cuối ngân không dài bằng lúc nãy.

A Chiếu đưa tay định giúp, Lục Hạc Nương đã bảo khoan động vào, để cô thử lại. Cô chẳng muốn vừa nhắc tới nặng đã bị cho là không chịu được khổ, càng chẳng muốn thứ ông chủ Đỗ đã ưng, còn chưa hát thật đã bị cô thợ may mới bảo không xong. Lần thứ ba hát đến nửa chừng, chính cô dừng lại, tháo một miếng đặt về hộp. Ông chủ Đỗ hỏi sao bớt đi. Cô đáp đeo vào hát không thuận, miếng này bỏ.

«Thế thì đứng hát.» Ông chủ Đỗ nói, «Sảnh nhà tôi cũng chẳng rộng.»

Lục Hạc Nương chưa đáp ngay. Đứng yên hát thì dĩ nhiên cô cũng làm được, nhưng lớp diễn này mà chỉ đứng thì A Hành thật sự giống một món đồ bày ra cho người ta ngắm ánh lấp lánh, còn những bước đi trên thuyền mà cô thạo nhất sẽ mất sạch. Vả lại, đứng yên hát dễ để lộ nhất chút mệt trong giọng. Cô đâu chỉ vì muốn giữ một lẽ phải nào. Cuối cùng cô nói không thể bỏ hết bước đi trên thuyền, nếu nhất định phải gắn lại hết đồ trang sức thì đổi sang một lớp người khác đảm đương được.

Cao Thủ Thành đứng bên, mặt sa sầm. A Chiếu tưởng ông sắp khuyên giải, ai dè ông hỏi trước mẹ ông chủ Đỗ thích xem đoạn nào. Người kia nói bà thích xem cảnh đỗ đạt làm quan, thích cảnh được đón về nhà, cũng chẳng nhất thiết phải có bước nào. Họ thử đi thử lại hai lượt, bớt một nửa đồ trang sức lấp lánh. Ông chủ Đỗ lại nói đã không làm như lời ban đầu thì tiền thưởng cũng không thể giữ nguyên. Phần của Lục Hạc Nương hụt ba mươi văn, ánh mắt nàng lập tức lạnh đi, song vẫn không đeo món ấy lại.

Khách đi rồi, trong sân chẳng ai khen cô có khí phách. Cao Thủ Thành chỉ bảo ba mươi văn ấy thuộc phần cô thì cứ theo lời cô, phần tiền lên diễn của người khác giữ nguyên. Lục Hạc Nương gật đầu, rồi hậm hực hỏi A Chiếu thấy chưa, đừng tưởng cứ làm đẹp thêm một chút là dưới sân khấu người ta chịu trả thêm. A Chiếu vốn định nói mình đâu nghĩ vậy, nhưng giờ đến một chiếc áo bào mới còn chưa may xong, chẳng biết cãi từ đâu, bèn chỉ cất cho chắc nửa hộp đồ trang sức.

Người đàn bà chợt cười, nói cô đến đâu phải để nghe tôi than, làm việc của cô đi. A Chiếu ngẩng lên, thấy dưới trâm nàng hằn một vệt đỏ nhạt, hỏi có đau lắm không. Lục Hạc Nương sờ thấy, thoạt đầu đáp không đau, một lúc sau lại nói đau một chút. Mai Cố Minh có hỏi thì bảo tôi tập hăng quá, đừng để anh ta lại bịa ra một màn rơi trâm chọc cười. Nói xong nàng cười trước, A Chiếu cũng cười theo. Lần này hai người cười vì chuyện khác, đâu còn vì xem ai ít mắc lỗi nhất trên sân khấu.

Tối ấy, A Chiếu chờ mọi người về hết rồi mượn một mảnh lót cũ để thử gấp. Nàng không động đến vải mới, chỉ gấp cùng một mảnh thành ba lớp, vắt lên vai mình, rồi mở ra còn một lớp, duỗi tay đi thử mấy lượt. Chẳng thể chỉ khoác lên một lần mà nói chắc khác nhau ra sao. Vải đã cũ, động tác của nàng cũng khác diễn viên, nên nàng chỉ ghi lại những chỗ mình cảm nhận được, để hôm sau hỏi Tiểu Mãn. Lần đầu tiên nàng chịu để một ý nghĩ còn dang dở, chưa vội cắt vải để biến nó thành công của mình.

Tiểu Mãn về phòng, thấy nàng đang thử, bèn cầm lấy vải, chỉ vào chỗ dày hơn trên vai nàng, nói chỗ này không cần chừa giống bên kia. A Chiếu hỏi lúc lên đài phải thay nhanh thì giấu nút ở đâu. Tiểu Mãn chưa trả lời ngay, bảo nàng tự mặc rồi tự tháo trước. Lần này tay trái nàng vòng ra sau lưng lần mò mãi, chạm đâu cũng chỉ thấy vải, cuối cùng bực đến bật cười. Tiểu Mãn đứng bên cũng cười, cười xong mới bảo năm ấy lần đầu thử, cô cũng tự trói mình như vậy.

Hai người thử ba kiểu nút, chỉ có một kiểu lúc gấp có thể sờ thấy ngay, lại khó lộ ra trước sân khấu. A Chiếu vẫn chưa dám nói thế là được, Tiểu Mãn bảo ngày mai mời Lục Hạc Nương mặc thử, đừng chỉ nhìn đôi tay của mình. Lời giống ngày trước, nhưng nàng nghe không còn hoàn toàn như bắt bẻ, vì vừa rồi chính mình quả thật đã sờ khắp một mảng vải mà chẳng tìm được gì.

A Sênh đã ngủ, giá trống trống không vẫn nằm dưới giường, lúc nàng trở mình lại khẽ kêu. Lần này nàng đưa tay chèn chắc cuộn vải lót trước, không đợi Tiểu Mãn thức. Làm xong, nàng nghĩ mình đâu phải bỗng dưng hết vướng lòng vì món đồ cũ ấy, chỉ là đã biết nó nằm đâu và nên động tay vào chỗ nào trước, không cần coi mỗi tiếng cạch là lời người khác nhắc mình phải dè dặt mà sống. Mảnh vải lót một lớp đang phơi dưới cửa sổ, sáng mai còn phải mang đến trước mặt người thực sự mặc nó.