Tên người đã lập gia đình

Sáng ngày mười tám, bà Tần dán hỏng một mặt giấy đèn. Khung vốn ngay ngắn, hồ trong tay bà hơi loãng, giấy dán lên, đến lúc khô thì nhăn. Buổi chiều khách đến lấy, giơ lên trước ánh sáng thấy nếp nhăn ấy, chỉ cho bà, bảo đâu thể mang thứ thế này đi biếu. Bà đón đèn về, chẳng cãi, tự cắt lại một tờ. Khi tiễn khách đi, đã quá giờ đóng cửa thường ngày.

Xưa nay bà chẳng thích nói mình không biết. Giấy nên dày bao nhiêu, đầu nan chỗ nào cần mài, khách nói một tiếng là bà phần nhiều đã liệu được. Giờ A Chiếu hỏi chuyện hôn sự ấy, bà lại như tờ giấy đã nhăn, ép thế nào cũng chẳng thể coi là phẳng trở lại. Bà biết nhà họ Chu đã cưới vợ từ lâu, con cũng chẳng còn nhỏ, vậy mà vẫn giữ tờ thiếp đỏ của mình trong hòm, mỗi lần dời chăn đệm đều tránh nó trước.

Con gái đi rồi, lễ đính hôn đâu có tự dưng biến mất. Bà đã nhận sáu quan, lần hồi lấy tiền làm đèn trả suốt ba năm. Người quen cũ ban đầu còn khuyên nhủ, sau gặp nhau cũng chẳng nhắc nữa. Mỗi lần đem tiền đi, bà đều thấy mình chẳng phải người mắc nợ, chỉ là con gái đã khiến bà không ngẩng đầu nổi trước mặt thiên hạ. Ngày trả hết, bà đặt xâu tiền cuối xuống, về nhà lại gói tờ thiếp đỏ kỹ hơn, như thể đã trả giá cho nó nhiều đến vậy thì chẳng thể dễ dàng vứt đi nữa.

Nhà họ Chu giờ mở hai gian hàng ở phố Bắc, một bên bán vải, một bên làm đồ ăn sáng. Ngày mười chín bà Tần tới, vừa hay mùi bột mì chín ùa ra tận cửa. Bà chẳng mang đèn, chỉ xách giỏ không, như mọi lần ghé mua vài thứ lặt vặt. Trần Uyển, vợ Chu Thừa Sơn, nhận ra bà, cất tiếng gọi thím Tần, rồi thấy giỏ trống, bèn hỏi có phải bà tới lấy mấy mảnh vải vụn đã để dành không.

Bà Tần suýt thuận miệng đáp phải. Thế thì bà có việc để làm, có tiền để trả, khỏi phải đứng ngoài cửa cho người ta đoán mình đến làm gì. Nhưng Trần Uyển đã gọi chồng ra, còn mình quay đi châm thêm nước vào nồi, hai tay áo đều xắn cao. Khi Chu Thừa Sơn vén rèm, anh còn đang bế cô con gái nhỏ. Con bé một tay túm cổ áo cha, một tay cầm nửa thanh bánh bột mì, đang ấn lên mặt anh.

Anh bảo con chào bà, đứa bé không chào, chỉ nhìn chiếc giỏ rỗng. Bà Tần giấu giỏ ra sau một chút, lại bực mình sao không tiện tay mang theo hai miếng bánh, có thì giờ đã làm đứa bé vui lên được. Chu Thừa Sơn mời bà vào trong ngồi, tự trao con cho mẹ rồi lau bột mì trên má. Mười sáu năm qua, thái dương anh đã có thêm mấy nếp nhăn mảnh, không còn là chàng trai năm ấy đứng bên quầy của bà, ngượng đến chẳng dám ngẩng mắt.

Chàng hỏi cửa tiệm có ổn không. Bà Tần bảo vẫn ổn, rồi trông thấy cạnh chân bàn một chiếc ghế tre có tay vịn lệch. Hồi nhỏ Tiểu Mãn cũng thường ngồi ghế như thế, lúc ăn cơm cứ đung đưa chân là ghế kêu. Bà không khỏi nghĩ nếu năm ấy con mình thật sự bước vào nhà này, người đang xắn tay áo bên bếp lúc này có lẽ đã là con gái bà. Ý nghĩ ấy đến thật quen, trước kia bà đã nghĩ không biết bao lần. Chỉ lần này, Trần Uyển đang ở ngay trước mắt, bà không thể dễ dàng thay đi một gương mặt bằng xương bằng thịt nữa.

“Tôi có tin con gái rồi.” Bà nói.

Chu Thừa Sơn sững ra, rồi nói thế là chuyện tốt. Ông không hỏi cô có về không, cũng không đem chuyện năm xưa của mình đặt lại lên bàn. Bà Tần tưởng nhờ vậy mình sẽ nhẹ lòng, nào ngờ lòng càng trĩu, như thể tờ giấy nằm dưới đáy hòm mười sáu năm ấy hóa ra chỉ còn mình bà nhớ nó nặng thế nào. Bà nói Tiểu Mãn đã có chồng, chồng mất rồi, có một đứa con trai.

Nghe nói chồng nàng đã mất, Chu Thừa Sơn thôi cười, hỏi có cần nhờ ai gửi đồ từ bên này sang không. Bà Tần lắc đầu. Bà vốn chẳng định đến nhờ vả, chỉ không biết mở lời thế nào về tờ giấy ấy. Im một lúc lâu, bà mới hỏi chuyện hồi đó, bên nhà anh có còn giữ lại gì không. Chu Thừa Sơn nhìn bà, đáp lễ vật đã thanh toán sòng phẳng, hôn sự không thành thì đương nhiên đã gác lại từ lâu. Trong nhà nếu còn món đồ cũ nào thì cũng chỉ là đồ cũ, đâu có chờ ai về để giải trình.

Ông nói còn nhẹ hơn câu hỏi của A Chiếu, vậy mà bà lại càng thấy mình chẳng biết đứng vào đâu. Trần Uyển vừa lúc bưng trà vào, thuận miệng hỏi đang nói đến món đồ cũ nào. Nghe rõ chuyện, chị chẳng lảng đi, còn nói lúc mới về làm dâu có nghe mẹ chồng nhắc. Hồi trước chị chỉ sợ gặp thím Tần sẽ ngượng, sau này ai làm việc nấy, hóa ra chẳng còn gì phải ngượng. Chị nói nhanh, tay đã dọn chiếc chén không kia đi, vội về bếp trông nồi.

Bà Tần nhìn bước chân nàng, chợt hỏi bận luôn như thế có mệt không. Trần Uyển cười, bảo mệt chứ, hôm nay con còn chưa ăn bữa thứ hai mà nàng mới ngồi được hai lần, lần nào cũng chưa kịp ngồi yên. Nàng chẳng nói cảnh bận rộn ấy là cuộc sống yên ổn đáng cho ai ao ước, cũng chẳng than mình số khổ. Trước khi đi, nàng chỉ dặn chồng đừng mải tiếp khách, lát nữa khách mua vải đến, chàng còn phải lo tính tiền.

Chu Thừa Sơn đáp lời, châm thêm chút nước nóng cho bà Tần, rồi cũng chẳng ngồi được lâu. Đằng trước có người muốn mua vải, anh đứng dậy đi sang, trước khi đi lại hỏi bà thật sự không cần gửi gì ư. Lần này bà Tần đáp vững hơn một chút, bảo không cần, chuyện của mình thì trước hết bà phải tự nói cho rõ. Bà không đợi anh trở lại để chào, xách chiếc giỏ chưa dùng tới ra hàng ăn sáng mua hai miếng bánh, trả đúng giá.

Ra khỏi phố Bắc, bà đứng dưới một mái hiên khuất gió ăn nửa chiếc. Bánh vẫn nóng, hành thái vụn, rơi một ít xuống đáy giỏ. Bà nghĩ chẳng biết giờ Tiểu Mãn còn thích hành không, rồi lập tức tự hỏi sao đến chút đồ ăn cũng phải nghĩ vòng về con gái. Ngoài phố có người đang mặc cả một thước vải, giọng cao hơn hẳn lúc hai nhà nói chuyện cũ. Bà nghe, rồi từ từ nuốt trôi được miếng bánh trong miệng.

Về tới tiệm, thím Hứa sang thanh toán tiền dầu mấy hôm trước. Thấy bên tay bà có bánh, thím hỏi ngay mua ở đâu. Bà Tần đáp nhà họ Chu ở phố Bắc. Thím Hứa à một tiếng, câu sau chẳng nói tiếp. Bà Tần biết thím nghĩ gì, tự nói trước rằng đã gặp rồi, người ta sống đời người ta, chuyện qua từ lâu. Tay đếm tiền của thím Hứa dừng một chút. Thím bảo vốn dĩ cũng chẳng nên còn chuyện gì nữa.

“Tôi biết.” Bà Tần đáp.

Bà đáp hơi vội. Thím Hứa ngẩng lên nhìn bà rồi lại cúi xuống đếm cho đủ mấy văn còn lại, không lấy tư cách hàng xóm mà khuyên thêm. Thím đến trả tiền, sạp cá nhà mình còn đợi dọn. Bà Tần lau sạch trước hai đồng dính dầu, chợt rất muốn hỏi nếu Tiểu Mãn thật sự đưa con về thì có nên thay cái nồi cũ sau nhà bằng cái lớn hơn không. Nhưng thím Hứa đã xách ấm đi, bà bèn không gọi lại.

Đêm xuống, tiệm đèn yên ắng. Bà Tần lấy tờ thiếp đỏ từ đáy hòm, giấy bọc dính vì ẩm, phải bóc từng chút. Chữ trên đó là chữ nhờ người viết năm xưa, ngay ngắn hơn chữ bà, nhưng tên con gái cũng chỉ có mấy nét ấy. Nhìn lâu, mấy nét đó chẳng giống một con người bằng xương bằng thịt biết hát ở Lan Đinh, biết lấy chồng, sinh con. Bà nhớ Tiểu Mãn năm mười tám tuổi từng chỉ vào tờ giấy ấy, hỏi vì sao mình còn chưa thấy mặt người kia mà hai cái tên đã nằm sát nhau.

Hồi ấy bà đáp, chẳng phải ai cũng sống như thế sao. Bà cũng vậy, các bậc lớn tuổi bên họ Chu cũng vậy, ai mà đi thử được hết mọi con đường rồi mới chọn. Bà không thấy những lời mình nói lúc ấy đều là dối trá. Chồng mất rồi, có đêm người say gõ nhầm cửa, bà từng ôm thanh cài đứng đó. Khi giá giấy lên cao, bà cũng từng tháo một mảnh vải tốt trong áo mình đem đổi lấy tiền. Bà thật sự muốn tìm cho con gái một nơi khỏi phải chịu gió mãi, chỉ có điều ai được chọn nơi ấy thì bà chưa bao giờ chịu nghĩ tiếp.

Bà đặt tờ thiếp đỏ bên bếp, rồi lại cầm lên, sợ nó cháy nhanh quá, đến thứ mình đang buông bỏ là gì cũng chưa kịp nhìn cho rõ. Trên lửa là ấm nước nóng để dành cho ngày mai, đáy ấm đã reo. Bà gạt mấy hòn than lại gần, góc giấy từ từ quăn đen. Màu đỏ chẳng rực lên một lúc như bà tưởng, thoắt đã chỉ còn một mẩu viền trắng, chữ cũng không còn phân biệt được.

Bà chẳng thấy mười sáu năm vì thế mà nhẹ đi. Một thứ bà vẫn giữ đã mất, ngày mai con gái vẫn làm việc ở nơi cách hai ngày đường, chưa chắc đã biết, mà biết cũng chưa chắc chịu tha thứ. Thậm chí khi tờ giấy cháy được một nửa, bà còn nảy chút oán, nghĩ mình đã làm đến nước này rồi, Tiểu Mãn còn muốn gì nữa. Ý nghĩ ấy làm bàn tay đang đưa ra khựng lại. Bà nhìn góc giấy cuối cùng rơi vào tro rồi mới đặt kẹp gắp than về chỗ cũ.

Suốt ngày hai mươi, bà chẳng nói với ai chuyện đã đốt tờ thiếp. Một khách đến lấy đèn thấy rèm buồng trong chắp nhiều màu, hỏi có phải vải thời trước đáng tiền nên giờ bà giữ lại, tiếc chẳng nỡ dùng. Bà Tần đáp chẳng đáng tiền, chính vì không đủ một tấm mới phải chắp thế này. Nói xong, bà cũng liếc xuống chân rèm, nơi vẫn còn mép vải xơ do bà vội tay cắt năm ấy. Bà từng nghĩ sẽ tháo rèm xuống, dán một tấm khác, nhưng tay vẫn để yên, trước hết giao chiếc đèn cho người khách trước mặt.

Chiều ngày hai mươi mốt, A Chiếu đến hỏi bà còn lời nào muốn nhắn không, nói ngày kia lại đi Lan Đinh thử việc. Bà Tần đã có thể nói hôn ước cũ không còn nữa, nhưng vẫn chẳng mấy muốn nhìn vào mắt người trẻ tuổi. A Chiếu hỏi có thể nhắc lại nguyên lời ấy không, bà gật đầu. Đến chuyện thiếp đỏ đã đốt, bà theo bản năng muốn thêm một câu cô nói cho nó biết, nhưng lời đến miệng lại nén xuống, chỉ nói tờ giấy ấy đáng lẽ phải xử lý từ lâu, chẳng cần đem chuyện ấy ra để người ta thấy mắc ơn.

A Chiếu không khen một câu bà đã nghĩ thông như bà thầm mong, chỉ hỏi chụp đèn còn chắc không, đem đi đường lần nữa có cần thay giấy không. Bà Tần bảo cứ tạm để trong tủ tiệm của mình, còn mượn thì còn dùng được để soi lúc làm việc. Qua mấy ngày bận trong mùa xuân, bà sẽ đích thân mang trả. Bà nói chuyện chiếc đèn, cuối cùng không gắn tên con gái vào sau câu ấy.

Người trẻ đi rồi, bà Tần pha lại hồ. Lần này bà thử trước ở một góc nhỏ, đợi giấy mỏng bám chắc rồi mới dán các mặt còn lại. Làm xong một mặt, bà chợt đuổi ra cửa, gọi A Chiếu chưa đi xa chờ một chút, hỏi chữ Sênh của đứa bé viết thế nào. A Chiếu trở lại quầy, viết trên góc giấy trắng chữ 笙, bộ tre ở trên và chữ 生 ở dưới. Bà Tần nhìn, bảo trước kia đã thấy chữ này, song chưa từng nghĩ đến chuyện dùng nó làm tên người. Khi A Chiếu lại đi, bà viết theo một lần, bộ tre hơi lệch ra ngoài. Bà chẳng nỡ lấy dao cạo, bèn chuyển tờ giấy đến chỗ không dính hồ.