Đường của một người

Mồng hai tháng tư trời quang, Cố Thanh gọi một chiếc xe lừa nhỏ như đã hẹn. Chủ xe tưởng hai bà cháu đi chợ phía nam thành, nghe họ muốn đến Lô Loan ở ngoại ô chỉ để đi thử một đoạn cầu ván thì thoáng ngẩn ra, nhưng vẫn báo giá cả đi lẫn về. Thẩm Tố cầm chiếc mũ nâu nhạt của mình, chầm chậm bước ra cửa. Thấy Cố Thanh trải ba lớp chăn lên xe, bà hỏi có định dọn cả giường đi không.

Cố Thanh bảo ván xe cứng. Bà đưa tay ấn thử, rút lớp trên cùng ra: “Đệm thêm lớp này, chân không chạm được xuống dưới, lại càng lắc.” Cố Thanh còn muốn nhét lại một tấm chăn cũ, người đánh xe đã hạ bậc, vịn càng đứng chờ. Nàng đành để bà lên trước, tự gấp số chăn còn lại thành đệm thấp, buộc bốn phía bằng dải vải, không để đệm trượt trên ván.

Ra khỏi cửa tây, bánh xe lăn qua một đoạn đá vụn. Thẩm Tố hít vào một hơi, tay phải ấn lên đầu gối. Cố Thanh lập tức hỏi có quay về không. Bà ngước nhìn cổng thành, không đáp câu ấy, chỉ bảo người đánh xe đi chậm lại. Thành ra đoạn đường thường chưa đến một khắc mất gần hai khắc. Lúc trả tiền, Cố Thanh nhìn sắc mặt người đánh xe, tưởng ông sẽ phàn nàn, nhưng ông chỉ bảo buổi chiều sẽ đợi hai bà cháu để chở về, họ chẳng cần vội vàng chạy ra đầu cầu.

Lô Loan còn cách Giang Nam xa lắm. Ven nước chỉ có những ngọn lau non và từng vạt sậy già vàng nâu, chưa có hoa sen. Thẩm Tố đứng trên bờ, gió thổi thốc làm quai mũ bay lên. Bà đưa tay giữ lấy, nom như người lần đầu ra đây mà vẫn cố làm ra vẻ đã thấy từ lâu. Cố Thanh nhìn vẻ mặt bà khi ngắm nước, không nói toạc ra, chỉ đi hỏi thăm xem hôm nay có thuyền khách nào cập bến.

Người đàn bà coi thuyền cho họ xem khoang. Khoang thấp, vào cửa phải cúi người. Chỗ nằm chỉ là mấy tấm ván rộng, tối có thể thêm đệm rơm, chẳng phải giường sưởi ở nhà. Cố Thanh thoạt nhìn đã thấy đủ mọi chỗ bất tiện: có ngưỡng cửa, muốn đi vệ sinh phải vòng ra mạn sau, cơm chưa chắc đến lúc ăn còn nóng, thuyền chao thì bát nước đặt chẳng vững. Nàng hỏi từng việc một, hỏi đến khi người đàn bà đứng dậy, nói nếu từng ấy chuyện đều không chịu nổi thì đừng đi, kẻo đến nửa đường lại oán nhau.

Thẩm Tố lại hỏi trên thuyền có chỗ nào tựa lưng được, ban đêm ra phía sau có ai cầm đèn không, bà có thể trả thêm tiền để kê một chỗ đặt chân không. Thấy bà hỏi những điều thiết thực, người phụ nữ dẫn bà đến một chỗ nằm phía trong cho ngồi thử. Bà chậm rãi duỗi chân ra, ngồi nửa khắc, khi đứng dậy vẫn cứng người, phải vịn vai Cố Thanh mới đứng vững. Bà không nói thuyền thoải mái, cũng chẳng vì vậy mà lập tức đòi về nhà.

Lên bờ rồi, hai bà cháu đi về cuối cầu ván. Từ đó có thể nhìn mặt nước ở khúc quanh, trên cọc gỗ gần đó có một con chim Cố Thanh không biết tên. Bà nhìn con chim, bước nhanh hơn đôi chút, chưa đầy nửa dặm đã chậm lại, tay vịn lan can, trán rịn mồ hôi. Cố Thanh định dìu bà đến mái che nhỏ đầu cầu, bà bảo cứ đứng một lát, rồi đứng một lúc mới ngồi xuống một tảng đá không có ai.

Gió thổi tóc bạc của bà tới bên môi. Bà đưa tay gạt, nhưng ngón tay run nên gạt mãi không gọn. Cố Thanh đã lấy nước ra, thấy bà vẫn xoa đầu gối phải, cuối cùng nói: “Nếu đến Nam Phố vẫn thế này thì làm sao?”

“Thì vẫn thế thôi.” Thẩm Tố lấy lại một hơi thở đều, “Bà có nói xuống phương nam là có đôi chân mới đâu.”

Cố Thanh không nói nữa, ngồi xổm thắt lại cho chắc dây giày đã lỏng của bà. Trước kia cô từng hình dung lá sen trải đến tận chân trời, cũng từng hình dung bà vui đến quên đau, chỉ chưa từng nghĩ niềm vui và cơn đau có thể cùng ở lại trên phiến đá, chẳng vơi đi chút nào. Thắt dây xong, cô không đỡ bà dậy ngay mà ngồi xuống bên cạnh, áp lòng bàn tay lên mặt đá đã được nắng hong ấm.

Trong mái quán có bán nước nóng và bánh lúa mì, chiếc ấm đất trên bếp bốc hơi, Cố Thanh mua hai bát. Thẩm Tố đưa tay lấy tiền riêng, Cố Thanh suýt giữ lại, rồi rụt tay về, chỉ nói lần này mình mời bà đi chơi, tiền nước để mình trả. Bà nhận lời, nhưng đợi người bán mơ xanh bên cạnh đi qua thì tự gọi lại mua ba quả. Bà chọn quả bé nhất đưa sang, Cố Thanh đón lấy, chua đến nhăn mặt, Thẩm Tố nhìn mà cười rạng rỡ.

Hai bà cháu ngồi nghỉ trên tảng đá, uống nước xong mới đi đến tận đầu kia. Con chim đã bay đi từ lâu, cọc gỗ trống không, nước vẫn từng đợt vỗ vào. Cố Thanh bảo biết thế lúc nãy đi nhanh hơn, Thẩm Tố lắc đầu: “Nó có hứa đợi bà đâu.” Nói xong bà bật cười, thấy câu mình vừa nói nghe như lời một bà già thích khoe từng trải trước mặt người khác, rồi không nhịn được lại nhìn cọc trống thêm một lần.

Xe về không đỗ ở đầu cầu, họ còn phải đi thêm một đoạn. Ban đầu Cố Thanh định gọi chủ xe đánh lại gần, người kia nói bùn phía trước mềm, xe sa lầy còn phiền hơn. Cô nhìn bà rồi nhìn đoạn đường ngắn, hỏi bà đi được không. Thẩm Tố bảo được, cứ đi chậm. Cô bèn thôi nhìn xa rồi tính tới tính lui, chỉ cầm mũ hộ bà, đi được nửa đường thì để bà tựa vào cây nghỉ một lát.

Hôm về nhà, đầu gối bà nội quả nhiên đau hơn, đêm dậy phải vịn mép giường. Cố Thanh đun nước, bọc hòn đá nóng vào vải, thử thấy không bỏng mới đặt cạnh đầu gối bà. Thẩm Tố tựa vào giường, nói hôm nay đi nhiều quá, chẳng phải xe nào cũng tệ, cũng chẳng phải bà hoàn toàn không đi được. Bà nói như sợ Cố Thanh dựa vào một đêm này mà quyết định, nhưng Cố Thanh đã nói trước: “Mai mình không ra ngoài. Ngày kia xem sao. Đi xa còn phải chừa thêm mấy ngày để nghỉ.”

Hai ngày ấy bà không làm hoa, Cố Thanh cũng chẳng lấy việc nghỉ hôm nay để bù bằng một phần việc thêm ngày mai. Nàng tự chốt màu cho lô tiếp theo của La Nghi, cuống to thì Tiểu Mãn mang đến đúng hẹn. Tiểu Mãn hỏi cảnh trên cầu có đẹp không. Cố Thanh bảo chẳng có gì ghê gớm, chỉ một đoạn nước, một cọc gỗ trơ trọi, thế mà đi đến đó cũng khá nhọc. Bà nghe thấy từ trong buồng, xen vào rằng có ba quả mai chua khủng khiếp, Cố Thanh chẳng chừa quả nào.

Mùng năm, Cố Thanh đến bến Nam hỏi lại giá, lần này hỏi nhiều hơn giá khứ hồi cho hai người. Nàng hỏi có thể dừng một ngày ở Thạch Hiện không, nếu đổi sang chuyến sau thì tiền vé cũ tính thế nào, khoang rẻ cách mạn sau bao xa, ban đêm có sẵn tay vịn không. Nhà thuyền bảo đi từng chặng đắt hơn đi thẳng một chút, cũng chẳng phải chuyến nào cũng có chỗ nằm phía trong. Nàng gạch bỏ cột rẻ nhất, giữ lại mấy phương án chấp nhận được, hỏi cho rõ nếu chờ một hai ngày vẫn không có thuyền thì sẽ trọ trên bờ.

Nàng đã hỏi hai nhà thuyền, lúc về chẳng mang được lời nào bảo đảm. Xuôi dòng năm sáu ngày, ngược dòng bảy đến chín ngày, trời xấu còn chậm hơn. Có quán trọ ở những chỗ thuyền ghé, nhưng chẳng phải đâu cũng sạch, cũng chẳng phải đâu cũng cho mượn bếp. Nàng kể hết cho bà, bà tự chọn chỗ trong khoang ban đêm dễ vịn để đứng dậy. Bỏ ngắm một đoạn bờ cũng chẳng sao, không thể vì rẻ mà để bà nửa đêm bước hụt.

Trong lúc hỏi han, Cố Thanh nhắc đến chuyện cha mình trên thuyền hàng năm xưa, giọng chợt hạ xuống. Nàng ít khi nhắc, sợ bà nghe mà buồn, cũng sợ từ đó chính mình đến gần bờ cũng không dám. Thẩm Tố lại bảo lần này là thuyền khách, chở gì, đi đâu thì cứ xem chuyến trước mắt, đừng nhét chuyện năm xưa vào hết thuyền này đến thuyền khác. Nói xong, bà đưa nước nóng cho nàng, ngón tay khẽ chạm vào tay nàng, chẳng nói rằng cứ lòng ngay thì sẽ bình an.

Theo kích thước chỗ hẹp trong khoang thuyền, Cố Thanh lấy dây khoanh một khoảng trên nền nhà, đặt vào đó một chiếc ghế dài rồi bảo bà ngồi thử, lưng tựa tường. Thẩm Tố ngồi một lát đã bảo dưới chân trống, cần có thứ gì kê. Cô tìm một hộp gỗ cũ, cao quá. Đổi sang viên gạch nhỏ, thấp quá. Cuối cùng tháo bớt một lớp ván nắp hộp, chân bà mới đặt được vững, lưng cũng không còn chới với. Cuộn chăn dày bên cửa sổ vốn định bỏ vào hành lý cũng phải nhỏ bằng nửa cô tưởng thì chân mới có chỗ để.

Hai người thử đi thử lại, vậy mà bày nửa gian nhà thành một chiếc thuyền không có nước. Thím Trần bước vào, trước hết bước qua sợi dây dưới đất, hỏi đầu nào là bờ. Thẩm Tố nâng bát, nói muốn uống nước thì trả tiền thuyền trước. Thím Trần ném sang một đồng thật, Cố Thanh đón vào lòng bàn tay. Cười xong, họ vẫn ngồi trên chiếc ghế dài ấy đo xem ban đêm trở mình cần rộng bao nhiêu. Thẩm Tố đưa tay vịn góc bàn, Cố Thanh liền ghi vào giấy rằng phía ấy ban đêm phải có chỗ bám, không vì chút tiếng cười mà coi như thử một lần đã hết vấn đề. Lúc thu dây, dưới đất còn lại một vệt bụi mỏng, còn chiếc hộp gỗ đã hạ thấp dưới chân bà lão thì được giữ lại. Cố Thanh đóng bẹt đầu đinh lộ ra, bọc vải hai góc, để bà giẫm thử thêm lần nữa rồi mới xếp vào những món sẽ mang theo.

Chiều mồng sáu, hai bà cháu lại đi ra ngoài cổng thành, được gần nửa dặm. Lần này họ không thuê xe, đi tới một cây liễu thì dừng. Bà ngồi xuống, Cố Thanh sang tiệm bên cạnh mượn một chiếc ghế đẩu, trước khi về vẫn đem trả. Gió ấm hơn hôm ở Lô Loan, bà tự nới băng đầu gối ra nửa vòng. Cố Thanh định buộc chặt lại cho bà, thấy bà đang duỗi chân cho đỡ cứng, bèn ôm ghế đứng chờ.

Trong bữa tối hôm ấy, Thẩm Tố đặt túi tiền của mình lên bàn, chỉ bảo Cố Thanh sờ xem nặng chừng nào chứ không đổ ra, nói lúc đi xa đây là phần của bà, chẳng phải bà giấu đi không cho nhà dùng. Ngón tay Cố Thanh chạm vào xâu tiền, nhớ lại bao lần nàng thấy mọi gánh nặng đều đè trên vai mình. Nàng đẩy túi lại, bảo trước hết ai cứ giữ phần nấy, đến ngày đếm tiền đi đường thì cùng lấy ra.

Mồng bảy, La Nghi đến nghiệm mười bông đợt hai. Cố Thanh mở nắp hộp, màu xanh nõn nhạt hơn đợt đầu, đã thử không phai, mũi ngắn sau khóa cũng sửa như đã định. La Nghi xem xong mang đi, trả hai trăm văn. Cố Thanh để riêng mẫu công việc của Tiểu Mãn và tiền vật liệu đợt sau, số còn lại mới cho vào túi đi đường. Nàng không tiếc số tiền xe tốn thêm để đến Lô Loan, nhưng ghi riêng tiền nước nóng mua thêm đêm ấy và thời gian nghỉ ngày hôm sau. Ngoảnh lại, bà đang đội mũ hoa ngồi sau rèm tre nhỏ, ngón tay lần dọc mép mũ tìm thấy chiếc khóa giấu kín, tự tháo rồi lại cài vào.