Đêm giao thừa nhà người ta

Bữa cơm Tết Hứa Đàn mời được dọn vào mùng năm. Nàng nói đêm ba mươi cửa nam còn lùa gió, người làm phải canh hàng, chẳng ai ngồi đủ mặt. Tết đâu vì chậm mấy hôm mà không nhận ra người, vậy thì cứ ăn bù một bữa. Văn Kế Xương ban đầu ngại kho mới chưa mở mà đã bày tiệc. Chưa nói hết câu, ông thấy hai người làm đang chuyển bánh khô họ tự mang theo đến cạnh bếp để hong nóng, bèn nuốt nửa câu còn lại, tự đi mượn một chiếc bàn đủ chỗ cho sáu bảy người.

Cố Thanh và bà nội vốn chỉ nhận mang đến một đĩa tương, không định tính mình vào số khách chính. Hứa Đàn nghe vậy, bảo đừng chia ra nhiều hạng thế, làm khách thì ngồi, muốn giúp thì rửa tay trước, hai đằng đều có thể tự chọn. Thẩm Tố trao hũ tương xong lại đi thẳng vào bếp, hỏi có việc gì không mỏi mắt. Cố Thanh vội bảo bà cứ ngồi chờ, nhưng bà đã đón lấy một chậu rau nhặt dở, dời ghế đến bên cửa sổ cho khỏi vướng người.

Trong kho hàng khác với nàng tưởng. Gian trước chất vật liệu, phía sau có một gian cho người làm ngủ tạm, một gian nửa để ở, nửa để những bao hàng mới đến. Hòm của Hứa Đàn chưa mở hết, trên nắp trải áo cũ trẻ con đã mặc chật, định tháo ra để bọc đồ sứ. Cố Thanh ngại nhìn, định đưa tay gấp gọn giúp, Hứa Đàn bảo đừng mất công, mai còn phải lục. Nàng tự nhấc chiếc áo trên cùng lên, tìm một chỗ từng vá, cắt thành miếng vải vừa lòng bàn tay.

“Viền đẹp thế này cũng cắt à?” Cố Thanh hỏi.

Hứa Đàn lật tấm vải cho nàng xem, mặt ngoài màu còn mới, lớp trong đã mòn mỏng từ lâu. Nàng bảo treo ngoài cửa ngày Tết thì trông tươm tất, đem bọc bát mới chạm đã rách, phải biết nó còn tốt ở chỗ nào. Cố Thanh nhớ đến cổ áo bông mua cho bà, cười hơi chột dạ rồi quay sang bày những chiếc bát sành thô. Trong sáu chiếc có hai chiếc khác cỡ, Hứa Đàn không bảo đổi, chỉ dặn bát nào dùng đựng canh thì múc ít đi một chút, kẻo bưng nóng tay.

Trong bếp khói dày. Khói quẩn ngược vào qua cái lỗ còn chưa sửa cho thông. Văn Kế Xương cúi lưng bịt khe bên kia, vừa ngẩng đầu lên trán đã đen. Thím Trần đem một đĩa đậu muối sang, thấy ông thì cười, bảo ông chủ sửa được cửa mới mà cái bếp vẫn chẳng chịu nghe lời. Ông lấy khăn ướt lau, càng lau vệt đen càng loang đều. Cuối cùng Hứa Đàn bảo ông thôi lau, đi rửa tay cho sạch trước, khách còn đứng ngoài cửa kìa.

Cố Thanh cũng cười. Cười xong, cô bỗng nhận ra ngồi bên bàn này, cô không phải luôn nghĩ xem nên nói bao nhiêu chuyện làm ăn mới khỏi bị coi nhẹ. Thẩm Tố nhặt rau xong, không đụng đến con dao nhỏ, lại cầm một chiếc bát không trò chuyện về phương nam với A Xuân, cậu trai trẻ làm công. A Xuân từ Nam Phố lên. Nghe bà hỏi Hà Trạch giờ còn bến đò cũ không, cậu lấy hai chiếc đũa bày đường ở góc bàn, một chiếc là cầu, một chiếc là bờ nơi thuyền cập.

Thẩm Tố nhìn rất chăm chú. Khi chiếc đũa được đặt ra giữa vùng nước, bà hỏi sen ở đó còn mọc dày không. A Xuân nói dày, có lúc chở hàng dọc bờ, chỉ nghe người hái gương sen gọi nhau mà cả người họ bị lá che khuất. Cố Thanh vốn định bảo cậu thôi bày, bát đũa còn chưa dọn đủ, nhưng thấy bà ôm bát không, nghe đến mức ngồi thẳng cả lưng, cô không đưa tay thu hai chiếc đũa lại.

Văn Kế Xương bước vào, nghe nhắc đến Hà Trạch thì hỏi thím Thẩm trước kia từng đến đó phải không. Bà ngập ngừng một thoáng, nói vùng ấy xưa nay vẫn thế, sau mưa mặt nước rộng nhất. A Xuân gật đầu, kể tiếp hồi nhỏ mình đưa tay bẻ lá sen, bị mẹ lấy lá ướt quất vào mu bàn tay, mọi người đều cười. Cố Thanh cười theo, nhưng trong lòng vẫn nhớ rõ bà từng bảo chưa bao giờ thực sự đến Giang Nam, ngay cả phố xá Nam Phố cũng chỉ nghe người ta kể.

Nàng không hỏi ngay tại bàn. Khi canh được bưng lên, nàng múc nửa bát cho bà trước rồi mới đưa lại. Thẩm Tố đưa tay đón, đầu ngón tay dừng trên vành bát một chút rồi cúi xuống uống canh, như thể câu vừa nói cũng được bà từ từ nuốt theo. Cố Thanh thấy bông mai lụa không trắng hẳn bên tóc bà hơi lệch, muốn chỉnh lại, nhưng vì bàn đông người nên chưa đưa tay ngay.

Bữa ăn được nửa chừng thì một người anh họ bên nội nhà họ Văn đến. Ông chẳng đến tranh chỗ, trong tay mang một gói măng non nhỏ, vừa vào đã xin lỗi mọi người vì đến muộn. Văn Kế Xương mời ông ra bên cửa, hai người nói vài câu về lúc nào trả tiền. Họ chẳng cố ý hạ giọng, song cũng không nói cho cả bàn nghe. Lúc thu bát canh, Cố Thanh nghe được rằng kho cũ nhất định phải dọn đi, nhà mới cần sửa nhiều chỗ hơn dự tính, vốn vay đành phải giữ lại dùng thêm một tháng.

Bước chân nàng chậm lại một chút. Văn Kế Xương không phải mua nhà xong vẫn có một hòm tiền luôn sẵn mở, tiền nguyên liệu trong cửa tiệm nhỏ trước kia của Hứa Đàn cũng đã dồn vào, qua năm còn có khách lấy hàng phải chờ. Người anh họ thở dài, nói nếu cậu thật sự để trống một khoảng giếng trời, cũng phải nghĩ nó không thể sinh tiền theo số bao gai. Văn Kế Xương ngoảnh nhìn cây mai một cái, đáp biết, chuyện đã quyết rồi, không lấy lúc này ra nói lại.

Trong thoáng chốc Cố Thanh muốn sang nói dưới gốc cây còn có thể bày đồ ra sao, như để tìm chút lợi lộc cho khoảng trống mình giữ lại, khỏi có vẻ mắc nợ nhà họ Văn. Nàng đi tới cửa rồi dừng. Đó là tiền nhà người ta phải bàn với nhau, đâu phải cứ nghe một nỗi khó là nàng lại phải lấy hai mươi cành hoa lấp vào. Nàng xếp cho vững những chiếc bát không, hỏi Hứa Đàn trước xem nước rửa bát ở đâu, chẳng nghển cổ nghe câu sau nữa.

Sau bữa ăn, A Xuân lấy ra một miếng bánh mật nhỏ, muốn chia cho bạn đồng hành. Cậu mang từ nhà đến, suốt đường không nỡ ăn, giờ chỉ còn phần rìa cứng. Văn Kế Xương bảo đã cứng thì đừng cố, cậu vẫn chia thành mấy miếng, cười nói cứng cũng có vị nhà. Cố Thanh nếm một miếng, vụn đường dính trên răng, nhớ đến mình ở chợ Tây nghe người ta hỏi mùi hương đã thấy nhục nhã. Hóa ra có những hương vị quả thật người khác không thể thay thế, chẳng hoàn toàn vì hoa bán đắt hay rẻ.

Nàng chẳng nói ý nghĩ ấy ra. Bà nội đang ngâm miếng bánh cứng vào nước ấm, Văn Kế Xương hỏi bà làm hoa mấy chục năm, có loại nào khó nhất không. Bà nói nhụy hoa khó, hồi trẻ cứ muốn bó chặt hơn người khác, tưởng càng chặt mới càng có tài. Nói đến đó, một góc bánh trong tay rã vào nước, bà dùng thìa chậm rãi gom lại, rồi nói thêm về sau mới biết có những bông hoa không thể bó như thế.

Hứa Đàn cười hỏi có phải thứ mai lam Cố Thanh đang làm bây giờ không. Bà liếc nhìn cháu gái, nói trong đó có phần Tiểu Mãn, chẳng phải của riêng nó. Mặt Cố Thanh nóng lên trước tiên, rồi cô nhớ chính mình cũng đã nói thế với La Nghi. Giờ mà vẫn không chịu nghe người khác nhắc lại thì câu lúc nãy chẳng qua chỉ là lời khách sáo cho khách nghe. Cô kể chuyện cái cánh lệch của con chim giấy, không nhắc đến Chu Quý Bình, chỉ nói có người làm đều tăm tắp mấy chục bộ nan ô mà gấp chẳng xong một con chim con. Quanh bàn lại rộ tiếng cười.

Thím Trần phải về trước, con gái mùng sáu về nhà, hôm nay còn phải đem chăn đệm ra phơi. Cố Thanh vốn định nhờ thím sáng mai lại sang giúp bà nội thử áo bông, nghe vậy thì thôi. Thẩm Tố lại tự hẹn thím mấy hôm nữa cùng đi cầu Nam mua gạo, nói thím Trần biết lựa, còn bà giờ chỉ biết sờ góc bao. Cố Thanh định nói mình cũng biết mua gạo, đến miệng lại đổi thành hỏi có cần nàng đẩy xe nhỏ đi cùng không. Bà lắc đầu, bảo chỉ ra chỗ gần xem thôi, đâu cần lần nào cũng mua đủ mọi thứ cho cả nhà.

Mồng bảy, hai người thật sự ra ngoài. Cố Thanh ở nhà làm hoa, ban đầu thấy yên tĩnh, về sau chốc chốc lại ngẩng lên nhìn ra ngõ. Lúc về, bà nội mang một gói quả khô nhỏ, gạo chỉ mua nửa đấu, bảo dọc đường gặp người quen cũ nên ngồi thêm một lát. Cố Thanh thấy bà móc tiền từ túi áo riêng, mới nhận ra đó không phải túi tiền lẻ vẫn dùng trong nhà. Góc vải đã cũ đến bóng lên, cách thắt nút cũng khác nàng.

Nàng muốn hỏi trong túi có bao nhiêu, lại sợ nghe như tra hỏi người lén tiêu tiền, bèn chỉ hỏi ai muốn ăn quả khô. Bà bảo bà muốn ăn. Cố Thanh ngẩn ra, rồi đổ quả khô vào đĩa nhỏ. Hóa ra chút chua ngọt ấy đâu cần có vị khách hay món hoa nào đứng trước mới thành một món đáng mua. Nàng nếm một miếng, chua đến nheo mắt. Bà lại cười bên cạnh, hỏi người làm hoa sao cũng không chịu nổi vị này.

Đến đêm mồng chín, Cố Thanh mới nhắc đến Hà Trạch. Nàng hỏi sao hôm dự tiệc bà nói cứ như đã từng đi. Tay Thẩm Tố dừng trên túi kim, bà nói trước rằng người ta thuận miệng hỏi, bà cũng đâu có nói mình từng đi chuyến thuyền nào. Cố Thanh định hỏi tiếp thế sao bà không nói thẳng, nhưng thấy bông hoa bên tóc mai bà đã tháo xuống, mấy sợi tóc đã xõa ra, nàng chợt hiểu có những lời ngay cả trước mặt người lớn tuổi cũng khó nói, làm nghề mấy chục năm rồi vẫn chẳng dễ thừa nhận mình chỉ mới nghe kể.

Thẩm Tố chậm rãi kể, hồi trẻ có người mời bà xuống phương nam phụ làm hoa một mùa, lo cả ăn ở. Gần đến ngày lên đường thì trong nhà lại có thêm một người cần chăm sóc. Sau này còn một lần nữa, kiếm được chẳng bao nhiêu mà tiền đi đường lại cao, bà bèn nghĩ để sang năm. Bà không kể tên từng người ấy cho Cố Thanh, cũng chẳng nói ai đã làm lỡ đời mình, chỉ lấy đầu ngón tay vẽ một chiếc lá sen rộng trên mặt bàn, bảo hoa mọc trên mặt nước thật có lẽ chẳng giống hoa làm bằng lụa.

Cố Thanh nói, đợi việc buôn bán mùa này ổn định, cháu sẽ đưa bà đi. Nàng nói rất nhanh, như đã có thể xếp từng khoản chi sau Tết theo thứ tự vào chuyến đi Hà Trạch. Thẩm Tố chẳng đáp ngay, hỏi việc tháng năm ai làm, nhà cửa ai trông. Nàng nói tới lúc ấy ắt có cách, bà nội bèn cười một cái, chẳng ngồi thẳng dậy như lúc nãy nghe A Xuân kể đường ra giữa vùng nước, chỉ buộc gọn túi kim, nói đêm khuya rồi, trước hết đổ chậu nước trước mặt đi.

Cố Thanh ra đổ nước, thấy ngoài tường mới lại rụng mấy bông mai. Cô cầm chổi nhẹ nhàng gom hoa ướt vào một chỗ, ngẩng đầu nhìn về phía nam, chẳng thấy sông, cũng chẳng thấy sen. Câu đợi việc làm ăn ổn định nói trong nhà nghe thật chắc, ra ngoài rồi mới giống một cành hoa chưa quấn xong, mảnh và dài, nhất thời chưa biết cắm vào chiếc bình nào.