Trước khi cánh cửa đổ xuống

Hoàng Đậu tỉnh trước tiên. Nó không sủa, chỉ ngẩng đầu khỏi hai chân trước, vểnh tai về phía cửa. Trần Sinh nghe trong sân một tiếng rắc giòn, như có ai bẻ đòn gánh làm đôi, liền ngồi bật dậy. Nửa tỉnh nửa mê, anh còn tưởng mình đang ngủ ở nhà anh trai tại Cao Phố, đưa tay sờ bọc vải đựng kim, chạm phải một chiếc chốt gỗ lạ mới nhớ ra vải bông vẫn còn ngoài tuyết.

Trong phòng tối đến không thấy chân giường. Đèn đã tắt, chỉ còn hai đốm đỏ trong miệng bếp. Trần Sinh sợ làm ồn, sờ được đôi giày rơm thì xỏ ngay, chẳng lấy đôi giày cũ mới hong khô được một nửa. Anh nghĩ chỉ ra ngoài một lát, kéo bọc vải dầu vào góc cửa là xong, không cần để Hứa Thận lại dọn chỗ cho mình. Nhưng chốt cửa chặt hơn anh nhớ, anh dùng hai tay giữ tấm cửa, bắt chước cách đã thấy lúc tối, nhấc lên trước.

Chốt gỗ vừa rút ra, gió đã ùa vào. Chân cửa như bị thứ gì cắn giữ, anh kéo thêm một cái, dưới chân bỗng sụt xuống. Trục dưới tụt vào ổ gỗ đã mòn nhũn, đầu trên liền trượt khỏi miệng ổ, cả tấm cửa nghiêng ra sân. Trần Sinh chỉ thấy một luồng gió nặng sượt qua vai, tay còn chưa kịp đổi chỗ thì sau lưng đã có tiếng chân lao tới, Hứa Thận dùng cánh tay chống lấy đố cửa.

“Đừng đẩy ra ngoài!” anh hạ giọng nói, như sợ hễ nói to thì cửa lại nặng thêm.

Trần Sinh lập tức thôi ghì, hai người bị ép trong một khe hẹp. Cánh cửa tựa nghiêng lên vai Hứa Thận, góc kia tì trong tuyết, vừa đúng chỗ cản Trần Sinh đổi tay. Mỗi người thử một lần, chẳng ai dám cố nhấc. A Tuệ khoác áo dậy, quờ lấy khúc củi dài bên bếp định tới chống, bị con quát ngăn lại, bà sững người tại chỗ. Hoàng Đậu cũng theo tới, cả ba chẳng ai rảnh tay đuổi nó.

Hứa Thận thở một hơi, bảo Trần Sinh đá chiếc sọt rỗng ngoài cửa ra xa trước, rồi lấy chân kéo ghế thấp lại gần. Trên ghế còn vắt khăn ướt lau chân, Trần Sinh quơ lấy vắt đại lên lưng mình, cuối cùng dọn được một khoảng nửa thước. Hứa Thận từ từ hạ thanh giằng cửa xuống mép ghế, vai nhẹ đi mới bảo anh vòng ra ngoài giữ đầu trên. Hai người một trên một dưới hạ tấm cửa nằm ngang, chẳng ai một mình đỡ được cả cánh cửa chỉ bằng một động tác.

A Tuệ đứng trong nhà, nhìn ánh tuyết hắt vào qua ô cửa trống. Gió hút theo mấy đốm lửa, quầng sáng trong bếp lập tức co lại. Bà định đi tìm dây buộc hòm, mới bước được hai bước, đầu gối đã như bị kim cùn chọc vào, phải với tay vịn mép bàn mới đứng vững. Con trai quay lưng về phía bà, vậy mà dường như nghe được cái khựng chân ấy, anh không ngoảnh lại, chỉ nói dây ở dưới bàn, con tự lấy được, mẹ ngồi xuống đi.

Giọng anh vẫn rất cứng. A Tuệ không nghe lời ngồi lên giường, lấy ghế đẩu ngắn ngồi bên bếp, gom những thanh củi nhỏ tản ra trước. Đợi Hứa Thận chuyển cánh cửa vào, bà đưa một đoạn dây khô từ cạnh chân ghế, nói đừng dùng dây ướt, dây ướt đến sáng lại chùng. Anh đưa tay nhận, không bảo bà rụt tay vào chăn nữa.

A Tuệ khều lửa trong bếp, thắp lại ngọn đèn dầu. Trần Sinh đỡ đèn, bấy giờ mới ra lấy vải bông. Trong sân quả nhiên có một chạc cây gãy đè lên mép gánh, trên tấm vải dầu đọng một vũng nước lẫn tuyết. Anh giữ đèn cho vững, để nước chảy xuống theo nếp gấp, rồi mở một góc lớp bọc ngoài ở miệng gói. Vải bên trong vẫn khô, sợi dây mảnh tiệm vải buộc cũng chưa đổi màu. Anh thở phào một hơi dài, vội gói kín lại, như sợ cả hơi ấm mình thở ra cũng làm ẩm món hàng khô.

Hứa Thận bảo anh đặt bọc lên tấm ván cạnh giường. Hoàng Đậu đang định sang nằm thì bị dời đi. Trần Sinh áy náy nói mình đã không giữ cửa cho chắc. Hứa Thận ngồi xổm sờ trục dưới, móc ra một nhúm gỗ cũ mềm xốp, ném xuống đất cho anh xem. Gối dưới của cửa cũ đã mòn thành một cái ổ lệch từ lâu, đâu phải đến cú vừa rồi đêm nay mới hỏng. Ban ngày anh vốn chỉ định gọt cho then trơn, đợi mẹ đi thì đóng cửa lại là xong.

Giờ trục trên còn nguyên, nhưng phía dưới không đỡ nổi sức nặng nữa. Nếu nhét bừa một miếng gỗ vào ổ cũ, cửa vẫn nghiêng. Bào chân cửa ngắn đi thì tấm cửa đứng thẳng được, nhưng gió lại lùa vào bên dưới. Hứa Thận lấy mũi đục chọc hai chỗ rồi dừng, nhìn xem góc phòng có thanh gỗ cứng nào kê được không. Trần Sinh đã giở tấm vải dầu bọc kiện vải ra, định lấy một góc che tạm ô cửa trống.

“Cái này không được cắt.” A Tuệ lên tiếng trước.

Trần Sinh cũng giữ chặt tấm vải. Ban đầu anh chỉ định thử mượn một góc, đến lúc thực sự phải cắt thì quả nhiên không dám. Cả tấm vải này lẫn vải dầu đều không phải của anh, chủ tiệm tin anh sẽ giao nguyên vẹn. Anh dời gói đồ sang bên, tai nóng ran, Hứa Thận chẳng giục, chỉ bảo anh đi lấy tấm chiếu rách sau cửa. Ba người loay hoay một lúc mới treo ngang được tấm chiếu, tuy chắn không kín nhưng ít ra gió cũng thôi thổi ngọn lửa thẳng vào trong nhà.

A Tuệ hỏi cần gỗ cứng đến mức nào. Hứa Thận nói củi khô thường không được, sợ trục lại lún sâu hơn. Bà liền chỉ ra sau bếp, bảo ở đó còn một khúc gỗ cứng thừa từ hồi làm trục cối xay. Hứa Thận lần tay lấy ra, một nửa bám tro cũ, vậy mà lõi gỗ vẫn chắc. Anh nhận ra đó là gỗ cha để lại. Hồi bé chê nó nặng, anh từng lấy nó chặn góc chiếu phơi đậu. Nó nằm đấy bao nhiêu năm, anh lên núi biết bao lần mà vẫn chỉ coi nó là một thứ không mang đi được.

Anh gọt bỏ một đoạn nhỏ mềm nhất trên trục cũ, rồi đục gỗ cứng thành cái gối đỡ trục. Thớ gỗ quá sít, đục lại nhỏ, ngay nhát búa đầu tiên đã làm kẽ ngón cái tê rần. Trần Sinh giơ đèn, rét đến mức thỉnh thoảng hai hàm răng va vào nhau, vẫn không chịu đặt đèn xuống. Cứ thấy mũi đục sắp lệch, anh lại chuyển ánh đèn sang bên một chút. Lúc đầu anh chuyển vội quá, bóng đâm ra nhảy loạn. Hứa Thận nhịn hai lượt, cuối cùng bảo rọi vào tay tôi, đừng rọi vào chỗ anh tưởng tôi sắp đục.

Trần Sinh khẽ đáp, rồi thôi không nhúc nhích lung tung. Một lúc sau, cánh tay mỏi đến mức không đỡ nổi, anh chỉ đổi sang tay kia, miệng đèn vẫn giữ nguyên chỗ. Bấy giờ Hứa Thận mới thấy các đốt ngón tay anh đỏ vì lạnh, hỏi còn giơ được bao lâu. Trần Sinh nói vẫn được, nhưng Hứa Thận bảo cứ đặt đèn cho vững trước, kê một chiếc chum phía sau, ngồi cũng soi được. Trước đây nhìn cha làm việc ban đêm, anh luôn tưởng người đứng bên cầm đèn thế nào cũng nhàn hơn người cầm đục.

A Tuệ đưa từ bên bếp ra nửa bát nước ấm, bảo mỗi người uống một ngụm. Lúc Hứa Thận đón lấy, mu bàn tay quệt vào cạnh gỗ cứng, xước một đường nhỏ. Nước vừa chạm vào, anh không nén được một tiếng hít. Bà nghe thấy, đưa tay ra xem, anh rụt tay về. Mẹ không cố với theo, chỉ đặt một miếng vải sạch bên đùi anh, nói năm xưa cũng phải nghe Hứa Bạc hít như thế bà mới biết lần nào ông bị thương ở tay, chứ ngày thường hỏi thì lần nào cũng bảo không sao.

Hứa Thận quấn vải qua mu bàn tay, chẳng muốn đáp lời ấy, lẳng lặng đục mấy nhát. Mãi đến khi dăm gỗ chất lên đầu gối, anh mới hỏi hồi ấy cha cũng chẳng chịu nghe à. A Tuệ đáp lúc thì nghe, lúc lại thấy phiền, y như cái mặt con bây giờ. Nói xong bà cúi đầu khều củi, khóe miệng lại hé chút cười. Hứa Thận chẳng làm gì được với nụ cười ấy, đành từ từ sửa cho ngay miệng ổ đã hơi lệch.

Trần Sinh nhìn chằm chằm cái gối gỗ, hỏi việc thế này trong thành mất bao nhiêu công. Hứa Thận bảo phải xem hỏng đến đâu, chưa xem đã báo số thì sau dễ bị người ta mắng. Anh nói rất tự nhiên, trong đầu lại thoáng hiện đống đá lát bậc trước tiệm thuốc vẫn chưa chốt độ cao. Đó là chuyện sau khi về thành, anh gạt ý nghĩ ấy xuống, lấy một que củi nhỏ dò ổ mới trước, xem trục dưới đặt vào có còn trượt sang một bên không.

Tiếng tuyết rơi ngoài tấm chiếu thưa dần, nhưng mọi người trong nhà đều đã mệt. A Tuệ tựa thành giường ngủ từ lúc nào, một đoạn vải vẫn vắt trên tay. Bà từng trải qua những đêm rối ren như thế này, nhưng lúc này nhìn bà, Hứa Thận thấy bà như thấp nhỏ hơn trong trí nhớ. Anh dịch lửa ra xa chân mẹ một chút, sợ bà ngủ say quệt phải, còn mình chuyển đến gần cửa hơn, đón lấy đầu tấm ván phía Trần Sinh để thử nhấc.

Lần đầu lắp không được, trục trên suýt vào lỗ, đầu dưới lại tì vào góc ghế. Hai người lùi lại, kê đáy cửa cho bằng. Trần Sinh nóng lòng tìm chỗ đặt tay, Hứa Thận cũng muốn làm nhanh, vừa dồn sức vào vai, mép cửa đã cào trên nền một tiếng kéo dài. Anh dừng lại, cúi đầu thở, một lúc sau mới bảo cứ đặt xuống trước, chân còn chưa đứng vững mà cố nhấc thì chỉ tổ làm rơi thêm lần nữa.

Hai người nghỉ một lát, ai nấy xoa tay mình. Lần thứ hai, họ dẹp ghế trước, kê một khúc gỗ tròn dưới cửa. Hứa Thận đỡ trục trên, Trần Sinh lấy đầu gối chặn phía dưới. Cánh cửa dịch trên khúc gỗ tròn đến đúng chỗ, trục gỗ cuối cùng cũng chìm vào đế mới. Hứa Thận buông tay, cánh cửa tự đứng vững. Cả hai vẫn chưa tin ngay, đỡ thêm một lúc mới người trước người sau lùi ra.

Cuối rãnh cài then vẫn còn vướng một chỗ nhỏ. Hứa Thận bào bớt góc xiên của then gỗ, thổi sạch vụn rồi đẩy vào, một tiếng cạch khẽ hơn mọi tiếng búa đục suốt đêm. Anh rút then ra rồi cài lại, thử đi thử lại ba lần. Gỡ tấm chiếu rách xuống rồi, gió chỉ còn lùa qua những khe vốn có, ngọn lửa trong nhà lại vươn lên. Trần Sinh đưa tay sờ thanh nẹp cửa, như chạm vào một người bạn đường cuối cùng cũng chịu đứng vững.

Hứa Thận nhìn cái đế gỗ mới, trong lòng dâng lên một niềm đắc ý thật rõ rệt. Một chỗ nhỏ thế này, cho anh một đêm, một đoạn gỗ cũ, anh cũng làm xong. Nếu là cửa mới hoàn toàn như ở tiệm thuốc, vật liệu đầy đủ, chỉ cần có người dám giao anh làm một mình, còn có gì mà anh không làm được. Anh chẳng nói câu ấy ra, chỉ cất chiếc đục có một chỗ lưỡi bị quăn vào túi, định về thành sẽ mài trước.

A Tuệ tỉnh giấc vì tiếng thử cửa. Bà chẳng hỏi sửa tới mấy giờ, chỉ vịn giường đứng lên, tự đẩy then vào. Mọi khi đến đây phải nhấc cửa, cánh tay thường mỏi một lúc. Đêm nay bà mới nhấc được nửa chừng đã nhận ra không cần, bàn tay khựng lại giữa không trung. Hứa Thận đợi mẹ khen, bà lại sang xem chiếc giường ván của Trần Sinh trước, bảo đèn đã tắt rồi, tranh thủ trời chưa sáng hẳn mà ngủ thêm một giấc ngắn.

Lần này bà không dọn đồ nghề thay họ, cũng không lần mò múc thêm nước cho cả ba, chỉ về giường nằm xuống, quay mặt đi rồi nhanh chóng ngủ say. Hứa Thận dời hai đôi giày ướt đến chỗ còn hơi ấm, dùng đế giày đè mép cỏ đã quăn lên. Trần Sinh nằm trên tấm ván, một tay vẫn đặt lên góc bọc vải bông, trước khi nhắm mắt còn gật đầu với anh. Ngoài cửa không còn tiếng gõ gỗ, chỉ thỉnh thoảng từ xa vọng lại tiếng tuyết rơi khỏi cành, chẳng ai vì thế mà trở dậy.