Ngọn lửa mượn ngoài sân

Sáng sớm mồng mười, lúc nhóm lửa A Tuệ tìm nhầm cửa bếp. Bếp trong gian phòng nhỏ mở bên trái, cái ở quê quay sang phải. Bà ngồi xổm, que củi mồi trong tay chạm tường, tự bật cười rồi mới thấy chiếc chiếu Hứa Thận nằm đã cuộn lại. Con trai đang rửa mặt trong sân, tiếng nước hắt rất nhẹ, như sợ mới sáng ra đã khiến người ta hối hận vì cho mẹ con bà thuê nhà.

Bà gọi con ăn miếng gì nóng rồi hãy đi. Hứa Thận thò đầu nhìn bếp, bảo không kịp, ở tiệm sắp xẻ vật liệu. Anh đặt một gói vải nhỏ bên giỏ kim, bên trong có mấy miếng bánh hấp mua còn dư, rồi châm đầy nước vào chỗ nước hôm qua. A Tuệ vốn định nói mình tự múc nước được, thấy miếng vải trên mu bàn tay anh đã được thay bằng miếng sạch thì thôi, chỉ hỏi trưa có về không.

“Xong việc rồi tính.” Anh nói.

Câu ấy chẳng cho bà một giờ cụ thể, cũng chẳng bảo anh không về. A Tuệ giữ nó bên tai, như vắt sẵn một sợi chỉ dài mà chưa biết xâu vào cây kim nào. Hứa Thận ra khỏi sân, Hoàng Đậu chạy theo hai bước về phía cửa, bị tấm ván thấp chặn lại, dí mũi vào khe ván hít hít rồi quay về nằm bên chân bà. Lần này nó không sủa, A Tuệ thấy mình dỗ khéo, định mở cửa cho nó nằm nắng một lát, lại nghe tiếng đứa trẻ ở gian trước ra ngoài, bèn ngồi yên.

Nồi lớn ở trên bếp chung ngoài sân. Bà ra lấy, thấy trên mặt bếp đã đặt một chậu gạo ngâm, trong lò cũng có lửa. Phương Quế Nương từ hàng gạo về, bảo nồi nước này để tráng rá gạo, đừng cho cơm vào. A Tuệ vội dời nồi nhỏ của mình sang miệng bếp kia, nhưng ở đó lại đang đặt một cái chậu gỗ ướt sũng. Bà đi quanh bếp một vòng mới nhận ra ở trong thành, nhà cửa có gần nhau thì bếp cũng chẳng phải lúc nào cũng đủ dùng.

Đỗ Nhân từ gian đông đi ra, ôm hai chiếc áo dày. Trông cô trẻ hơn hôm qua, búi tóc chưa cài gọn, bên tai còn vướng một đoạn chỉ, có lẽ đêm qua chưa kịp gỡ. Cô dời chậu gỗ đi, bảo nước mới âm ấm, mình không vội. A Tuệ cảm ơn, đặt nồi lên bếp, miệng khen cô chăm chỉ, mắt lại dừng ở hai kiểu cổ tay áo khác nhau, một chiếc của đàn ông, một chiếc của đàn bà.

“Đồ giặt cho khách đấy.” Đỗ Nhân nói.

A Tuệ ừ một tiếng như mình vốn biết, lại hỏi nhà có đông người không. Đỗ Nhân lấy kẹp gỗ giũ nếp gấp tay áo, bảo cha sống ở xưởng phía sau, mình nhận việc ở đây, hai bên ăn riêng. A Tuệ không nghe ra cô có chồng hay chưa, bèn đi đong gạo. Đợi nước sôi, bà cố ý thêm nửa muôi, bảo đã mượn lửa thì cùng ăn sáng luôn.

Đỗ Nhân vốn định từ chối, tay áo cầm trên tay còn nhỏ nước mà A Tuệ đã múc xong cháo. Nàng vắt áo lên, ngồi trên ghế bên cửa, trước hết bưng bát cho chắc, không vào phòng A Tuệ. A Tuệ tưởng nàng sợ chó, vội nói đêm qua Hoàng Đậu ngoan lắm, đến lúc bà dậy giữa đêm nó cũng không sủa. Đỗ Nhân gật đầu, húp một ngụm, khen củ cải muối giòn. A Tuệ như vừa được mở thêm một chiếc hộp, kể ngay trên núi giống củ cải nào để được lâu.

Cháo sắp cạn, câu chuyện cuối cùng cũng vòng đến Hứa Thận. Hễ làm việc, anh chẳng biết buồn ngủ là gì, tay cầm bào thì người bên cạnh nói gì cũng không nghe. Mấy năm trước có lần phát sốt cũng chẳng nói, phải đến khi thầy Nhậm nhờ người nhắn, bà mới hay con ốm. A Tuệ kể một hồi, tự thấy mình chỉ toàn kể cái hay của con, bèn thêm một câu rằng tính nó đôi khi cũng cứng, giống cha nó.

Đỗ Nhân dùng thìa vét chút gạo bên thành bát, hỏi hôm nay Hứa Thận vẫn làm cửa cho hiệu thuốc à. A Tuệ lập tức ngẩng đầu, đáp phải, anh làm loại cửa lớn ấy trước nay vẫn chắc tay. Bà chưa hề thấy, giọng lại rất quả quyết. Đỗ Nhân nói cô biết anh khéo tay, mấy năm trước chính anh sửa ngăn sách cho cha cô. Nói đến đấy, cô rửa bát rồi mang về cạnh cửa, chẳng nói tiếp Hứa Thận là người dễ mến đến thế nào.

A Tuệ hơi hụt hẫng, song lại thấy cô nói năng biết chừng mực nên càng quý. Bà hỏi con gái như cô mà người nhà không giục lấy chồng sao. Chiếc bát trong tay Đỗ Nhân chạm vào vành chậu một cái, không mạnh mà nghe rõ. Cô lấy khăn lau khô, nói đã giục rồi, về sau ai nấy đều bận việc mình nên thôi. A Tuệ đang định hỏi sao lại thôi thì Đỗ Nhân đã đứng lên đi kẹp áo phơi. Tấm vải ướt vừa giũ ra đã chặn nửa câu sau lại giữa làn gió.

Đến xế chiều A Tuệ mới phát hiện mình hết gạo. Nửa túi gạo nhỏ mang theo, hồi trên núi vốn ăn được hai ngày. Đêm qua nấu thêm một lần, sáng nay lại thêm một bát, đáy túi chỉ còn vài hạt. Bà lộn túi ra vỗ, bụi mịn bay thành một quầng, thấy cuộc sống mới hóa ra vừa bắt đầu đã bị một việc nhỏ đến thế chặn lại. Con chưa về, trong sân chẳng ai rảnh, bà không muốn mới đến đã gõ cửa hỏi hết chuyện này đến chuyện nọ, trước hết quay về lục giỏ kim.

Nhưng trong giỏ kim cũng chẳng có gạo. Bà ngồi dưới cửa sổ phía nam, nghe tiếng đong gạo từng đợt bên ngoài, biết tiệm gạo ở ngay gần mà trong lòng lại dấy lên nỗi rụt rè đã nhiều năm không gặp. Người lạ hỏi bà mua mấy thăng, chưa chắc bà đã biết thăng đấu trong thành đong ra được mấy bát gỗ nhà mình. Lỡ đếm sai tiền, người ta cười một tiếng, rồi ngày nào bà cũng còn phải đi ngang cửa ấy.

Khi Đỗ Nhân về thu quần áo, cô thấy bà xách túi vải rỗng đứng bên cửa. A Tuệ hỏi bờ sông ở phía nào trước, hỏi xong mới hỏi thêm tiệm gạo, như thể mua gạo chỉ là tiện đường. Đỗ Nhân nhìn chiếc túi, cầm lấy túi tiền của mình, nói vừa hay cũng thiếu một ít, thế là đi cùng. Lần này A Tuệ không từ chối, khóa kỹ cửa phòng, Hoàng Đậu ở bên trong lấy mũi hích tấm cửa, bà nói vọng qua cửa rằng mình về ngay, có đi xa đâu.

Ông chủ tiệm gạo quả nhiên nặng tai. Thoạt đầu A Tuệ nói với giọng thường ngày, ông chủ nghe không rõ, chỉ cái đấu ở phía trên hỏi có phải bà muốn mua một đấu không. Bà vội lắc đầu, ông lại hỏi kê hay gạo trắng. Mấy câu cứ lệch nhau, Đỗ Nhân đứng bên cười, mặt A Tuệ cũng đỏ lên, cuối cùng bà cất giọng to hơn, bảo cứ cân trước chừng nào bà xách về nổi, bà không mua cả đấu.

Câu ấy ông chủ lại nghe được trọn vẹn. Ông liếc đầu gối bà, đổi sang một cái đong nhỏ, hỏi đủ không. Hạt gạo rơi xuống nghe xào xạc, A Tuệ chợt yên lòng. Hóa ra chẳng có cả một phòng người chờ cười bà, cũng chẳng ai cho rằng một bà già miền núi nhất định phải biết hết mọi chuyện. Lúc trả tiền bà vẫn đếm chậm, ông chủ chỉ khoanh tay chờ, nghe Đỗ Nhân nhắc tới cha thì còn hỏi sách cũ đã khâu vá xong chưa.

Trên đường về, Đỗ Nhân lại mua một bó rau xanh, vừa đi vừa ngắt lá ngoài, động tác rất nhanh. A Tuệ muốn cầm giúp, nàng không đưa, nói bó này nhẹ, trái lại đưa một đoạn cọng rau ngắn, bảo bà nếm xem non không. A Tuệ nhai, hơi cay, nói người thành chọn rau cũng chẳng giỏi hơn người miền núi. Lần này Đỗ Nhân thật sự bật cười, tự ăn nửa cọng còn lại.

Hai người không ra đến bờ sông. A Tuệ đi tới đầu ngõ đã thấy đầu gối căng tức, không nói mình mệt, chỉ dừng lại hỏi một nhà bán bát sứ sao lại úp miệng bát cả xuống. Đỗ Nhân nhìn qua, không nói toạc ra, thuận thế cũng dừng lại chọn bát. Cô chọn một hồi, chẳng mua cái nào, ông chủ lườm cả hai. A Tuệ đứng bên nhịn cười, qua khỏi tiệm mới nói khẽ, tại cô mà tôi cũng thành người ngắm đồ nhà người ta cho không rồi.

Tối ấy Hứa Thận về muộn. A Tuệ đã hâm nồi cháo hai lượt, hạt gạo nở vụn, trên mặt cháo nổi một lớp màng đặc. Vào cửa anh nhìn bếp trước, nói từ nay mẹ khỏi đợi, bà bèn nói mình cũng vừa ăn. Đỗ Nhân đi ngang cửa, nghe vậy thì khựng một bước, không chen lời. Hứa Thận không biết buổi trưa nàng đã thấy bao gạo rỗng, chỉ thấy hôm nay mẹ ở trong thành có vẻ cũng ổn, bưng bát lên là kể chuyện trong tiệm.

A Tuệ nghe Nhậm Tuyền muốn giao thêm cho con mấy việc thì mừng, cũng chẳng nhắc nữa chuyện mình đi đường còn thấy e dè. Bà khen Đỗ Nhân biết chọn rau, làm việc nhanh nhẹn, rồi thăm dò thêm rằng một thân một mình nhận việc như cô ấy cũng chẳng dễ. Hứa Thận ngẩng lên nhìn mẹ, chợt nghe ra sợi chỉ ấy đang vòng về đâu, bèn gọi một tiếng mẹ. Bà đẩy đĩa rau muối ra trước mặt anh, bảo ăn phần con đi, mẹ có bảo con làm gì đâu.

Ngày mười một, mười hai, bữa sáng trong sân dần có nề nếp. A Tuệ không chiếm nồi lớn trước nữa, Phương Quế Nương cũng dời chậu gạo vào trong thêm một chút. Hai người đâu có bàn cho xong từng tấc chỗ, chỉ tự nhận ra rằng cứ dời qua dời lại như hôm đầu thì chẳng ai làm được việc. Phương Hiểu đi xem chiếc áo đỏ phơi ở gian đông, vẫn vòng tránh cửa gian nam, A Tuệ cũng không gọi nó lại vuốt chó nữa.

Chiều tối ngày thứ ba, Hoàng Đậu nghe chó bên ngoài sủa, quả nhiên sủa theo mấy tiếng. A Tuệ vội ấn đầu nó xuống, nó chẳng hiểu, lại càng sủa gấp. Bà hết cách, đi mở cửa sổ trong, cho nó qua song cửa ngửi mùi cơm đang nấu ở gian trước. Con chó chẳng tìm thấy bạn đồng loại đang gọi ngoài sân, hít ngửi hồi lâu, rồi bị hơi bếp kéo sự chú ý đi, chậm rãi nằm xuống.

Phương Quế Nương bước sang, thấy tấm ván thấp vẫn còn đó, sàn cũng đã quét sạch, chỉ bảo cứ nuôi chó như thế trước đã, đừng hễ nó sủa là nghĩ phải có người ra cười cầu hòa. Giọng bà chẳng mấy hòa nhã, nhưng A Tuệ nghe ra chuyện tạm thời đã yên. Phương Hiểu đứng sau cô ruột, nhìn từ xa túm lông trắng trên đỉnh đầu Hoàng Đậu, không khóc nữa mà vẫn chưa chịu bước qua cửa.

Đợi mọi người đi rồi, A Tuệ trải một mảnh vải nhỏ dưới mình con chó. Ngoài kia có người gọi Đỗ Nhân nghỉ tay, nàng đáp còn một góc nữa, một lúc sau mới thổi đèn. A Tuệ muốn gõ cửa hỏi xem có nấu chung bữa sáng không, đưa tay ra rồi lại rụt về, trước hết túm miệng bao gạo của mình cho gọn. Đêm xuống, cửa sổ phía nam chẳng soi rõ gì, nhưng bà đã nhớ muốn mua gạo thì phải đi tới cửa phía nào. Chuyện nhớ được lối đi ấy khiến bà nghĩ đi nghĩ lại trước khi ngủ, hơn cả câu khen đảm đang người ta nói ban ngày.