Chữ đen ở ngã rẽ

Trời sáng dần, ngoài cửa tuyết đã ngừng rơi. Khi Hứa Thận mở mắt, A Tuệ đang khom lưng tìm giày, tay vịn lên thanh giằng cửa mới lắp tối qua, khẽ thử một cái rồi đẩy cửa ra. Anh còn chưa ngồi dậy, mẹ đã quay lại bảo ngoài đường có dấu chân, hẳn có người dưới núi đi qua.

Trần Sinh bước xuống khỏi tấm ván, việc đầu tiên là xem tấm vải bông, việc thứ hai mới là xem chân. Chàng khâu chặt sợi dây cỏ bị đứt ở miệng giày, đang định dùng răng cắn chỉ thì A Tuệ đưa kéo nhỏ sang. Chàng nhận lấy, thấy cán kéo quấn một vòng vải cũ, dùng lâu rồi, những chỗ lõm đều mang hình ngón tay. Chàng bỗng thấy không dám dùng tùy tiện như ở nhà mình, cắt xong liền nâng hai tay trả lại.

A Tuệ bảo anh đặt kéo lên bàn, lại đẩy ba cây kim tối qua chưa dùng về phía anh. Trần Sinh bảo cả bảy cây đã cho rồi, thêm ba cây cũng chẳng đáng gì, nhưng bà vẫn gấp lại góc gói. Bà gấp rất chậm, mỗi nếp lại miết một lần bằng móng tay, như thể chút hàng của anh cũng đáng được chăm chút đến thế. Anh cất lại vào ngực áo, thôi không nói chúng chẳng đáng mấy đồng.

Bữa sáng vẫn là cháo củ cải, thêm một đĩa nhỏ dưa muối thái lát. Hứa Thận ăn nhanh, cái lưng từ sau hôm sửa cửa cứ ngồi xuống là căng cứng, anh chỉ muốn khuân nốt mấy món cuối ra trước khi Thạch Ngạn tới. Trần Sinh thì chốc chốc lại nhìn về phía cánh cửa. A Tuệ tưởng anh còn lo cho bọc vải bông, bảo cứ yên tâm, cửa vẫn chắc, chó cũng không cắn vải sạch đâu.

“Tôi đang nghĩ tấm biển ấy.” Chàng nói, “Hôm qua nếu nhìn thấy mũi tên thì đã không đi tới đây.”

Lời ấy nghe lại như hối hận vì đã xin ngủ nhờ, nói xong anh hơi ngượng. A Tuệ gắp cho anh một đũa dưa muối, bảo có gì cứ nói thẳng, đừng khuấy cháo tới lui. Trần Sinh mới nói biển cũ ở cửa núi đặt thấp, tuyết phủ mất một nửa, thanh gỗ xiên lại chỉ vào giữa hai đường. Sau này anh vẫn phải đi đường này, có thể báo lý trưởng một tiếng không, dù sao cũng nên để người ta biết.

Hứa Thận tìm được một tấm ván mỏng bên tường. Vốn là tấm chắn sau của chiếc tủ cũ, hơi vênh, nhưng mặt sau lại phẳng. Anh dùng đuôi đục cạo bụi bám, lấy một mẩu than nguội trong bếp, trước hết ghi hướng đi huyện thành, rồi ghi vị trí chợ Thạch Khẩu và căn nhà này. Trần Sinh thấy dòng nhà cũ họ Lâm, hỏi sau này nếu vẫn có người đến gõ cửa thì sao. Tay Hứa Thận dừng một lát, rồi viết thêm mấy chữ bên dưới: Từ mồng chín không có người ở thường xuyên.

Hàng chữ ấy nhỏ hơn các hàng khác một chút. Anh chẳng muốn biến cánh cửa nhà cũ của mình thành một lời từ chối, nhưng nếu không viết, người ta theo biển tìm tới mà mẹ đã đi, vẫn phải uổng công đi bốn dặm đường tuyết. A Tuệ đứng bên đọc mấy chữ mình biết, không bảo anh xóa, chỉ hỏi quán trà cũ giờ có cho người ta tránh gió được không. Hứa Thận hỏi chìa khóa, nghe nói thím Lưu giữ thì để trống chỗ đó trước, bảo hỏi rồi mới thêm, mình đâu thể cứ viết tên nhà ai là bắt nhà ấy mở cửa.

Hứa Thận giao tấm ván cho Trần Sinh, bảo chàng đi báo đường trước, mình sẽ qua xem quán trà. Trần Sinh nói sẽ đợi đi cùng, Hứa Thận lắc đầu, giao hàng trong thành càng muộn thì khoản khấu tiền vò cũng chẳng bớt được một đồng. Cả hai đều biết đó không phải lời giục khách, vậy mà vẫn đứng thêm một lúc ngoài cửa. Sau cùng Trần Sinh chỉ cúi người chào A Tuệ, thắt lại dây đòn gánh bằng một nút khác, rồi nhấc sọt vò nay đã bớt lách cách đi nhiều.

Hoàng Đậu theo tới mép sân, anh ngoái lại nói hết thịt khô rồi, lần sau cũng chưa chắc có. Con chó như chẳng hiểu, vẫn giẫm theo dấu chân mới của anh thêm mấy bước. A Tuệ gọi nó về, Trần Sinh mới quay đi. Trên con đường tuyết phía trước, chẳng có ai đặt sẵn dấu chân cho anh. Anh chống tấm ván xuống một cái, tìm chỗ đặt chân cho vững trước rồi chậm rãi bước ra.

Khi Hứa Thận đi tay không từ đường chính rẽ sang nhà họ Lưu, thím Lưu đang chẻ gỗ ướt. Thấy anh tới, bà hỏi trước có phải mẹ anh đổi ý rồi không. Biết không phải, nhát rìu trong tay bà nhẹ đi. Bà bảo con trai là Lưu Đinh trông lửa giúp, tự cầm chìa khóa đi cùng anh đến quán. Lưu Đinh đáp một tiếng trong nhà, mãi một lúc mới ra, áo ngoài còn chưa mặc chỉnh. Nghe nói đi xem quán, vẻ ngái ngủ trên mặt anh liền biến mất.

Quán cũ nép mình ven đường, mái hiên thấp, tuyết trải thành lớp mỏng trên ngói. Chỗ đã vá có màu mới, bên trong cũng chẳng nhỏ nước. Hứa Thận đưa tay sờ xà trước, rồi xem cửa sổ. Một góc cửa thiếu mộng, gió luồn qua khe. Anh lấy lòng bàn tay chặn thử, luồng gió vừa đủ làm một bát trà nguội nhanh. Anh bảo sửa chẳng khó, đầu xuân mang khoan dài đến, thay thêm hai miếng gỗ khô là được.

Lưu Đinh theo sau, hỏi sửa xong cửa sổ thì quán kiếm được bao nhiêu. Thím Lưu không đáp, trước hết chuyển đống củi vụn tựa bên cửa vào gian trong. Bà đã tính mở quán từ lâu, nồi, ghế, tiền mua trà, nhắm mắt cũng nhẩm được đại khái. Vậy mà khi con thực sự hỏi, bà lại không muốn nghe như mình đang xin phép. Bà chỉ thanh ngang ngày trước treo biển trà, bảo lau sạch chỗ này trước, đừng chưa làm gì đã lo chẳng có người đến.

Hứa Thận không hứa thay bà rằng việc buôn bán sẽ tốt, chỉ lật chiếc ghế dài bên tay lên. Một chân ghế hơi ngắn, chèn mẩu gỗ vào là vững. Thím Lưu đứng trong lán, đưa tay cuốn tấm rèm cỏ cũ đang buông lên cao, con đường hiện ra qua ô cửa sổ. Dù không đun trà, người ta vẫn có thể vào tránh gió một lát, nhưng cửa gian bếp phải khóa riêng, củi và nồi không thể cứ để mở cho ai cũng dùng.

Lúc nói câu ấy bà nhìn con trai, Lưu Đinh liền quay mặt đi. Hóa ra đêm hôm kia có người qua đường nhóm một đống lửa nhỏ dưới mái hiên quán, sát củi khô quá, thím Lưu về trông thấy mà giật mình. Hứa Thận ngồi xổm xem vệt tro đen, chưa vội nói mấy dòng mình định viết đã liệu đủ mọi bề. Anh ghi nhớ chỗ nào được nghỉ, chỗ nào không được nhóm lửa, lại nói chưa chắc ai cũng biết đọc biển, đợi trời đẹp phải nghĩ lại xem nên vẽ thế nào.

Ngày sửa cửa sổ được định vào mồng ba tháng hai. Thím Lưu nói trước Thanh minh người đi chợ đông dần, sớm được mấy hôm thì tốt, Hứa Thận nhận lời, sợ mình chỉ hứa suông nên lấy than viết ngày tháng lên mặt trong cửa quán. Lưu Đinh nhìn mấy chữ ấy chằm chằm, như thể không thích có người định sẵn mọi chuyện, nhưng vẫn đưa tay giúp mẹ nhấc bó củi ướt ra khỏi lối cửa.

Lúc chia tay, thím Lưu hỏi A Tuệ dọn xuống dưới ấy có quen không. Hứa Thận nói còn chưa ở, phải ở rồi mới biết. Bà cười, bảo cậu cũng chẳng nói chắc với tôi là sẽ tốt thế nào. Hứa Thận hơi nóng mặt, chợt nhớ mẹ thích khen mình với người khác, lần này chẳng biết đã khen tới kiểu cửa sổ nào, cánh cửa nào. Anh không hỏi thêm, chỉ nói tiền xe đã đặt, hôm nay nhất định sẽ đón mẹ đi. Lưu Đinh nghe nhà họ Hứa không mang tủ lớn vào thành, nghĩ tiệm dầu đang thiếu một cái tủ, bèn theo Hứa Thận về xem.

Lúc này Trần Sinh đã đến ngã rẽ cây hòe. Nhà lý chính Đào ở cách đường không xa về phía nam, trước cửa chất đống rơm chờ giao cho người chở đi. Anh bưng tấm ván vào, kể xong chuyện tấm biển, lý chính Đào hỏi trước anh có biết người viết chữ không, căn nhà trong rừng ghi trên biển có phải sắp bỏ trống không. Trần Sinh nói người nhà hôm nay dọn vào thành, ông lão cười, lại hỏi ai có thể trông nom con đường trạm ngoài kia.

Lý trưởng Đào chỉ bùn trên chân mình, bảo mấy cái giếng, mấy hộ trong làng đã lo không xuể, biển đường quan đâu phải do ông dựng, có báo lên cũng chưa chắc trong ngày đã có người đến. Trần Sinh hơi thất vọng, nhưng ông lão rút từ đống rơm ra một đoạn gỗ ngắn chưa dùng, bảo cứ đóng biển thấp một chút cho người gánh hàng nhìn thấy, đừng chắn ngang trên đầu xe ngựa. Chuyện biển cũ ông sẽ nhắn lại, còn đường ghi trên ván, người tới vẫn phải tự nhận cho đúng, đừng để một tấm ván mới ghi còn mù mờ hơn biển cũ.

Trần Sinh thử nhìn dọc đường hai lần rồi mới treo ngay tấm bảng. Chu Tiều từ căn nhà nhỏ bán đồ ăn bên cạnh đi ra, cầm bát rỗng, hỏi sao không viết đường men sau nhà mình, ngày thường gần hơn nhiều. Trần Sinh nói chưa đi lúc tuyết, không dám viết. Chu Tiều bĩu môi, nói đường xa đương nhiên khó viết sai, ai muốn đi thêm ba dặm cũng chẳng hỏi. Ông không ngăn, vẫn đưa nước nóng tới, bảo Trần Sinh rửa tay dính than đi, đừng làm bẩn vải của khách.

Hứa Thận về nhà cũ thì xe Thạch Ngạn đã đến. Lưu Đinh đi xem tủ trước, thấy nó còn rộng hơn cửa tiệm dầu, uổng công tính toán suốt dọc đường, bèn khiêng hộ hai hòm nhẹ cho khỏi đến không. A Tuệ ngồi bên xe, không giục, nhưng vẫn dặn người đánh xe cẩn thận sọt nào, góc có hũ muối thì đừng đè lên. Bà đâu chỉ ngồi chờ con về làm thay mọi việc. Ngăn kéo tủ cũ đã chèn giữa những cuộn chăn, tuyết trước cửa đã quét để lộ một lối lên xe. Hoàng Đậu đi vòng quanh xe, cái mũi già ngửi thấy cỏ, thò đầu xuống gầm như tưởng người ta mới thêm cho mình một cái ổ.

A Tuệ lấy hai đôi giày cỏ ra, nhờ Lưu Đinh tiện đường mang về cho mẹ, để trong quán cho người nào giày ướt dùng. Hứa Thận nhớ câu mình nói hôm qua rằng trong thành chẳng cần mang thứ này, thôi không hỏi có thừa không. Lưu Đinh cầm giày kẹp dưới nách rồi quay về theo đường cũ. Hứa Thận gấp chiếc bọc vải đựng giày đã rỗng của mẹ, nhét vào một bên túi đồ nghề.

Sắp ra cửa, bà vẫn còn mấy thứ chưa chọn xong. Hũ muối sứt miệng mang theo, tủ lớn cũ để lại, dây bật mực của chồng quá cố cất trong ngăn cao ráo, còn chiếc ống đựng kim chỉ làm hỏng lại đặt sát bên gương đồng. Hứa Thận đứng trong sân, không quyết định thay bà từng món. Cuối cùng bà sờ lên mặt bếp đã nguội, đưa tay từ mép bếp sang chốt cửa, đẩy vào rồi kéo ra thử một lần nữa. Thanh gỗ trượt vào rãnh, tiếng giòn đến nỗi chính bà cũng hơi ngước mắt.

Khi xe xuống dốc, căn nhà trên núi chầm chậm lùi sau vai họ. Hứa Thận ngoái nhìn một lần, còn mẹ vịn thành xe nhìn về phía trước. Bà hỏi những điều đêm qua chưa kịp hỏi: căn phòng trong thành buổi chiều có nắng đến lúc nào, đi mua gạo thì rẽ bên nào. Anh trả lời chuyện nắng trước, rồi nhớ tới ông chủ tiệm gạo nghễnh ngãng, không biết có nên nói đó là lời Trần Sinh kể hay không. Nhưng A Tuệ đã tự nhớ bên trái, bên phải, bà khẽ đung đưa chân dưới tấm chăn bông, như thử bước trên một con đường mình chưa từng đi.