Chiếc bát thứ ba

Hứa Thận hé cửa, trước tiên thấy chiếc sọt nghiêng trong tuyết, sau mới thấy mặt người trẻ tuổi. Người kia co vai thật chặt, mép dính chút tuyết ướt, trông như đã nói rất nhiều rồi mới còn lại đúng câu xin nước ban nãy. Hoàng Đậu chen tới khe cửa, sủa về phía đòn gánh. Hứa Thận lấy đầu gối chặn chó, bảo người kia đứng sang bên, kẻo góc cửa va phải.

Trần Sinh làm theo, tay cũng buông khỏi cửa. Hứa Thận thấy ở gốc ngón tay anh có một vết trầy đỏ nhỏ, hỏi có bị ngã không. Anh lắc đầu, nói người không sao, chỉ có hũ là không thoát, định nhe răng cười mà mặt cóng đến khó cử động. Hứa Thận quay vào định múc nước, A Tuệ đã dọn trống chiếc ghế thấp bên bếp.

Bà không hỏi có thể cho bao nhiêu, chỉ bảo chàng trai vào, đừng đứng chỗ chó sủa. Hứa Thận nói chỗ ngủ gần như đã dọn hết, mẹ bèn chỉ hai tấm ván cạnh tường, nói cái kia chưa dọn. Đó là vách ngăn cũ Hứa Bạc từng làm, bên có hai chốt gỗ treo áo, chàng vốn định mai để chung với củi mục. Lúc này trước mặt mẹ mà nói ngay cả chỗ trải nằm cũng không có, chàng lại thấy hơi khó nói thành lời.

Anh né người nhường lối. Trần Sinh đẩy giỏ ra sau trước, sợ cọ phải khung cửa, rồi cúi đầu cởi giày, mũi tất lộ ra đã thủng, lòng bàn chân ướt sũng. A Tuệ đẩy một đôi giày rơm khô từ bên bếp sang, bảo cậu lấy vải khô lau chân trước. Chàng trai vội nói đế giày có bùn, ngại bước vào nhà. Hứa Thận đón lấy đôi giày ướt, hỏi lại nếu cậu cứ đứng đó thì sàn không bẩn, còn người sẽ rét đến mức nào.

Nói xong anh cũng bật cười một tiếng. Khi khuân gỗ trong thành, anh ghét nhất bị người ta coi như đôi chân chỉ biết giẫm bẩn sàn. Vậy mà vừa rồi thấy Trần Sinh nhích tới, anh lại bất giác nhìn ngưỡng cửa trước. Giờ nước tuyết kéo thành một vệt sẫm trên nền, anh lấy chổi quét đi, hóa ra chẳng vướng víu như đã tưởng. Hoàng Đậu ngửi đôi giày ướt xong thì thôi sủa, cứ lượn quanh chân Trần Sinh, như đợi anh lấy thứ gì ăn được từ tay áo ra.

Trần Sinh chuyển những chiếc chum chưa vỡ trong sọt vào góc tường, đếm được mười hai chiếc, môi mấp máy mà chẳng thành tiếng. Hứa Thận hỏi đầu gánh kia là gì, anh bảo là vải bông người ta gửi mang đi, bên ngoài bọc vải dầu, vừa sờ vẫn còn khô. Hứa Thận bèn bảo cứ đặt lên phiến đá trong sân, đợi áo quần hết nhỏ nước rồi hãy lấy, đừng ép hàng khô sát người ướt. Trần Sinh vẫn chưa yên tâm, quay lại bên cửa nhìn một cái, thấy miệng tấm vải dầu vẫn buộc kín mới ngồi xuống ghế.

A Tuệ thêm nước vào nồi, những hạt gạo còn lại đã nở bung, rìa miếng củ cải hơi trong. Bà dùng thìa gạt phần mềm vào bát, vớt một đoạn rễ chưa nhừ, tiện tay ném cho Hoàng Đậu. Con chó ghé mũi ngửi, chê nhạt, lại nhìn Trần Sinh. Trần Sinh tưởng nó muốn ăn cháo, bưng bát cúi đầu giải thích với nó rằng mình cũng chẳng còn gì khác. A Tuệ nhịn không được cười, nói nó ở đây hơn mười năm rồi, sớm biết vị khách nào giắt thịt khô bên hông.

“Thế thì nó sẽ thất vọng rồi.” Trần Sinh nói, “Đến bánh khô tôi cũng ăn hết dọc đường rồi.”

Mấy miếng đầu anh ăn rất nhanh, nhận ra có người nhìn mới chậm lại, múc một thìa rồi thổi mãi. Hứa Thận thấy mu bàn tay anh run, bèn dịch đáy bát lên chiếc bàn thấp chứ không đỡ lấy bát. Mẹ anh trò chuyện qua lại với khách rất tự nhiên, như thể trong nhà vốn vẫn phải có chiếc bát thứ ba này. Mỗi năm anh chỉ về quê vài lần, lần nào cũng thấy giỏ kim, nồi cơm và con chó, vậy mà chưa từng nghĩ những thứ ấy cũng có thể thân thuộc đến thế với một người anh chẳng quen.

Trần Sinh nói mình từ Cao Phố đến, chở hũ rỗng cho hiệu Tế An. Hứa Thận ngẩng đầu, hóa ra chiếc hòm gỗ chưa đóng nắp ở sân sau hiệu thuốc đang chờ gánh hàng này. Anh hỏi một gánh chở được bao nhiêu, Trần Sinh nói hai mươi tư chiếc, phải lót rơm cẩn thận, lượt đi nặng hơn lượt về. Bình thường mỗi tháng anh đi về một chuyến, ở Cao Phố còn đưa hàng quanh vùng, chẳng thể gọi là người thạo đường xa. Hôm nay nhìn thấy nửa chữ 城 (thành) trên biển, anh tự cho rằng phải đi về phía này.

Hứa Thận nói đường chính ở phía bên kia ngã rẽ cây hòe, từ đây quay lại còn phải đi thêm bốn dặm. Người trẻ tuổi nhìn ô cửa sổ tối đen, yết hầu khẽ động, không hỏi có thể đi tiếp trong đêm không. A Tuệ đậy nắp nồi, bảo mai đường vẫn ở đó, còn nồi đêm nay chỉ giữ được chừng này hơi nóng, cứ ăn hết phần còn nóng trước đã. Hứa Thận nghe mẹ nói vậy, rất muốn nhắc xe chuyển nhà mồng chín sẽ đến, cuối cùng chỉ khều thêm hai que củi nhỏ.

Lửa bốc lên, đôi vai Trần Sinh cũng từ từ thả lỏng. Anh hỏi bác dọn đi đâu. A Tuệ nói tới ngõ Nam Hòe trong thành, bà chưa từng đi qua, chỉ biết ở đó nhìn thấy mặt trời. Trần Sinh biết ngõ ấy, đầu ngõ thường có người phơi củ cải, đi ngang nghe một mùi chua ngọt. Anh nói ra khỏi ngõ rẽ trái là tới sông, rẽ phải thì gặp trước một tiệm gạo mặt tiền rất hẹp. A Tuệ nghe kỹ lạ thường, đến trái và phải cũng dùng ngón tay ướm trên vành bát một lượt.

Hứa Thận xen lời bảo bờ sông gió lớn, mùa đông khỏi đi cũng được. Ngón tay mẹ dừng lại, rồi bà xoay bát sang hướng khác, hỏi Trần Sinh tiệm gạo ấy có bán kê cân lẻ không. Trần Sinh đáp có, ông chủ hơi nghễnh ngãng, phải nói to. Hứa Thận nghe ra hai người đã nhẹ nhàng lướt qua lời mình, trong lòng không vui, nhưng chẳng tìm được lý do nào để cấm mẹ mua kê.

Khi bát đã cạn, Trần Sinh sờ trong ngực áo, lấy ra trước một mảnh vải nhỏ thấm mồ hôi rồi mới lấy một gói kim. Anh nói trong người thật sự không có tiền, tới hiệu mới được thanh toán công chuyến này. Kim là thứ anh mang theo để đổi đồ lặt vặt, tuy chẳng đáng một bữa cháo cơm, nhưng vẫn sạch. A Tuệ mở gói, thấy mười cây kim to nhỏ không đều, bèn lựa cây mảnh nhất trước, giơ lên trước đèn xem.

Hứa Thận đang mài then gỗ bên cửa, nghe mẹ bảo đừng châm thêm dầu đèn thì ngoảnh đầu nhìn. Đèn đặt trên chiếc bàn nhỏ, là một đĩa gốm nông, miệng để hở hoàn toàn. Ngọn lửa hơi lệch, A Tuệ cắt bớt chút bấc cháy đen rồi bảo Trần Sinh ngồi sang phía sáng. Bà không nhận gói kim để trừ tiền, chỉ đặt một cuộn chỉ mảnh ít bị rối bên tay anh, nhờ anh làm giúp mấy việc cần mắt tinh.

Dưới đèn dầu, Trần Sinh xỏ chỉ bảy chiếc kim, cắm vào một mảnh vải cũ. Đầu ngón tay cậu lạnh cóng, không mấy nghe sai khiến, có một chiếc thử bốn lần. A Tuệ chờ rất kiên nhẫn. Hứa Thận thấy trong giỏ kim của mẹ đã cắm sẵn nhiều kim xỏ chỉ, có chỉ thô, cũng có chỉ mảnh.

Những sợi chỉ không cùng màu, có đoạn xanh biếc đến óng lên, có đoạn xám lẫn vào mặt vải, lại có một sợi thắt nút chết nhỏ xíu ở đầu. Hồi bé Hứa Thận cũng từng xâu kim giúp bà, về sau anh làm ở tiệm, nhiều việc cần mắt tinh tay vững, bà ít nhờ anh xâu kim hộ nữa. Anh cứ tưởng mẹ ít dùng kim đi, vậy mà trên mảnh vải nhỏ vừa lật lên từ đáy giỏ lại cắm chi chít ngần ấy cây.

“Để lâu, chúng không tự rối vào nhau sao?” anh hỏi.

A Tuệ bảo có chứ, rối thì từ từ gỡ. Trẻ nhà bên sang xỏ kim thích dùng chỉ dài. Dài đến mức không tiện dùng bà cũng giữ, lúc làm đồ lớn ắt có dịp. Vừa nói bà vừa rút một sợi, đuôi chỉ quả nhiên kéo theo một sợi khác. Bà thong thả chụm hai sợi lại, bảo Trần Sinh cứ xỏ kim của mình trước. Hứa Thận cúi đầu gọt thêm một nhát, một lớp phoi trắng mỏng rơi từ đầu then gỗ xuống.

Hồi cha còn sống, trong nhà này cũng luôn có người. Người đến mượn bào, người gánh gỗ ướt đến chờ trời quang. Mẹ thường xới thêm một muôi cơm từ trong nồi, dù cha chưa chắc đã ở nhà. Hứa Thận nhớ có lần mình cố tình không mở cửa cho người ta, đứng bên trong bảo người lớn đều đi vắng. Mẹ từ gian bếp bước ra, vẻ mặt bà khi ấy khiến anh suốt nhiều năm vẫn thấy mình bị oan. Hôm nay Trần Sinh trả kim vào giỏ, anh bỗng nhớ lại cánh cửa mình đã chặn ngày ấy.

Mẹ anh đâu có thích hết thảy những người ghé nhà. Có một người bán gai dạo cứ lấy tiền móp trả tiền tương, A Tuệ gặp lần nào cũng mắng, rồi vẫn cho mượn nồi hâm cơm. Hồi trước Hứa Thận không hiểu nhất chuyện ấy, bực vì bà mắng rồi lại nhường, vừa chẳng hả lòng vừa chịu thiệt. Khi Trần Sinh xâu chỉ đến cây kim thứ bảy, mẹ anh đang xem kỹ thân kim có gỉ không. Thấy không có, bà gói ba cây còn lại đẩy trả, hỏi sau này nếu qua thành, anh có thể mua giúp bà vài cây kim lớn không.

Người trẻ đáp rất nhanh, rồi vội nói nếu không mua được kim tốt thì không dám mang bừa về. A Tuệ bảo vậy thì thôi, đâu thể vì một câu nói mà bắt anh đi riêng một chuyến. Hứa Thận nghe ở bên cửa, khóe miệng khẽ động, thấy lần này khách cũng chẳng nhận được một việc đền ơn cho rành rẽ. Anh thử tra then gỗ vào rãnh, vẫn phải nhấc cửa lên một chút, rồi lặng lẽ rút then ra như thể không muốn ai nghe thấy.

Dọn chỗ ngủ xong, Trần Sinh tranh thu bát, suýt giẫm lên đôi giày ướt của mình. Giày hong lửa quăn một đầu, như đang há miệng. Anh muốn cười, lại xót mấy sợi dây rơm, bèn cầm lên thong thả nắn. Hứa Thận lựa một đoạn chỉ gai mảnh trong túi đồ nghề, ném lên đùi anh, bảo sáng mai hẵng khâu, dưới ánh đèn chớ vội khâu luôn mũi chân vào với kim.

A Tuệ thu gọn giỏ kim chỉ, cuối cùng mới chịu cởi áo ngoài. Bà gạt nửa bát cháo cuối vào nồi nhỏ, chẳng hỏi để dành cho chó hay cho ai. Hứa Thận ôm một lớp bông cũ trải lên tấm ván, nhận ra mẹ vẫn định nhường đầu dày hơn cho khách, bèn tự đổi chỗ, ém phần mỏng hơn xuống dưới ván. Bà trông thấy, không nói gì, cũng không đổi lại.

Đêm đã khuya lắm, gió ép giấy cửa sổ phồng lên rồi xẹp xuống. Trần Sinh nằm xuống vẫn nghiêng mặt về phía sân, bọc vải dầu ở đó, đêm đen cũng ở đó. Hứa Thận đặt đèn ra xa một chút, nằm xuống tấm chiếu hẹp trải riêng bên ngoài giường mẹ. Cả ba người trong phòng dường như đã ngủ, chỉ Hoàng Đậu còn thức, chốc chốc lại ngẩng đầu lắng nghe. Mỗi khi móng nó quệt qua nền, Hứa Thận cũng mở mắt, nghe hơi thở đều đặn của mẹ ở ngay sau lưng mình.