Làm thêm một cành mới

Ngày rằm tháng sáu, cánh sen đầu tiên xòe ra giữa những ngón tay Cố Thanh. Cánh mang màu nước ánh trăng, đầu phớt sắc mơ nhạt, mép còn hai nếp gấp chưa miết sát. Thẩm Tố nhìn rồi bảo nhạt quá. Cố Thanh đưa cánh hoa ra chỗ sáng, rồi lại đưa vào bóng râm, nói bông thấy trên thuyền cứ ánh sáng vừa động là đổi sắc, cô làm theo lúc ánh sáng đã dịch đi.

Bà nghĩ một lúc, không tranh phần đúng cho bông sen xám của mình. Bà ướm cuộn chỉ thô vào nhụy, chê Cố Thanh chừa trống quá, bèn đưa tay thêm một chút. Dáng hoa lập tức dày lên. Hai bà cháu lại ngắm. Cuối cùng Cố Thanh tháo đi một nửa. Thẩm Tố lẩm bẩm sao cháu làm gì cũng thích tháo, vậy mà bà lại cười, cuốn phần chỉ vừa tháo vào ống nhỏ, không vì cháu chẳng theo ý mình mà buông tay bỏ việc.

Tiểu Mãn đến sau buổi trưa, mang theo hai vành mũ, muốn thử xem lá sen có thể chỉ lấy một nét cong không. Cố Thanh trải nguyên một lá ra, Tiểu Mãn gập mép bên vào, thoắt cái trông chẳng còn là lá, mà như một vạt gió vừa cuộn lên. Cố Thanh thích nếp gập ấy, nhưng không muốn gập cánh sen nguyên vẹn của mình giống hệt như thế. Hai người mỗi người làm một mẫu, đặt thành phẩm cạnh nhau. Tiểu Mãn chọn mẫu mình, Cố Thanh cũng chọn mẫu mình. Hai đôi tay cùng làm với nhau bấy lâu vẫn chẳng vì thế mà thành giống nhau.

Hai người mời Thẩm Tố chọn, bà lại ưng mớ xanh xám vừa tháo ra, chưa thành hoa, bảo gắn lên vành mũ của bà thì đẹp. Cố Thanh bật cười, hỏi sao cháu mời bà xem nghiêm túc mà bà chẳng chịu giúp. Bà bảo đã có tuổi rồi, giờ chỉ muốn nhìn thứ mình thích. Bà lấy mớ ấy thật, quấn hai vòng chỉ rồi cài lên. Hình chẳng giống hoa, cũng chẳng giống lá. Ba người xúm quanh gương đồng ngắm một lúc lâu. Tiểu Mãn bảo trông như quả đậu chưa bóc vỏ, bà đáp đậu cũng tốt, có đậu thì có cái ăn.

Cố Thanh đưa đóa sen hoàn chỉnh cho một vị khách làm quạt xem. Khách muốn dùng với quạt mùa hè, không muốn hoa quá lớn, lại chọn chiếc lá cong giản dị của Tiểu Mãn, hỏi có làm được hai đôi không. Cố Thanh nhận lời chuyển lời, chẳng nói bông của mình tốn công hơn, đáng được chọn trước. Khách đi rồi, nàng vẫn còn hơi ấm ức, cầm đóa hoa lật đi lật lại, cuối cùng đặt vào chiếc đĩa nông bên cửa sổ của mình, thừa nhận rằng ít nhất lúc này, chính nàng muốn giữ nó lại nhất.

Cô và Tiểu Mãn không còn làm chung mỗi ngày. Tiểu Mãn có giờ làm ở tiệm mũ, cô có những ngày lo việc cho tiệm hoa và khách lẻ. Những lúc cùng dùng mẫu thử thì ghi rõ, phần còn lại ai làm việc nấy. Hai người vẫn có lúc tranh nhau về một chỗ cài. Có lần Cố Thanh quên nói kích thước, cô tự trả công phần làm lại. Thẩm Tố chẳng phải nấu cơm cho ba người mỗi ngày nữa. Tiểu Mãn có mặt đúng bữa thì thêm một bát, vắng mặt, Cố Thanh cũng chẳng hỏi sao cô không ăn cùng.

Tháng bảy nóng nực, rãnh dưới tán mai vẫn phải kiểm tra. Trên cây lại có một mảng lá nhỏ bị sâu cắn, Khâu Thận đã ghé qua và vẫn lấy tiền xem cây như thường lệ. Giá bày mẫu ở sân giếng trời nhà họ Văn đã dỡ, chỗ ấy dùng để tạm đặt thùng rỗng, không vướng rễ, không bít đường nước. Từ bên giếng nhìn sang, có lúc Cố Thanh thấy cô Mạnh mang màu mới tới, có lúc chỉ thấy A Xuân ôm sọt rỗng đi qua. Cô không còn lần nào cũng mang khay hàng của người khác ra cân trong lòng mình.

Tiệm ô phố Nam lại đông khách hơn nàng tưởng. Nàng sang ngồi chơi, thường bị khách chắn ngoài cửa, Chu Quý Bình cũng đâu phải lúc nào cũng bỏ được việc đang làm để ngồi với nàng. Có lần đợi đến bực, nàng quay lưng định đi, chàng đuổi ra bảo chiếc ghế đẩu trong cửa vẫn còn đấy. Nàng nhìn vào, thấy trên ghế chất đầy giấy ô mới. Hai người cùng cười, chàng dọn ra một góc, nàng ngồi xuống khâu cổ tay áo mình, chẳng làm không công cho chàng cả buổi chiều, cũng chẳng vì phải đợi mà đòi chàng đóng cửa sớm.

Về sau chàng đến nhà nàng ngắm Hạ Âm. Thẩm Tố cố ý lấy dúm xám xanh trông như hạt đậu ra, hỏi chóp ô có buộc được một cái như thế không. Chu Quý Bình đáp được, rồi nghiêm trang hỏi hạt đậu trông ra sao, khiến bà cụ cứng họng. Cố Thanh cười đến run cả tay cầm kéo. Chàng đón kéo từ tay nàng, đặt lại vào chỗ khỏi vướng, đợi nàng cười xong mới đưa lại. Hai người chưa vì chút thân mật ấy mà hẹn với nhau mọi mùa hè về sau, nhưng tay họ đã biết nhường nhau thế nào bên chiếc bàn hẹp.

Qua chuyến đi ấy, ngày tháng cũng đâu phải lúc nào cũng dư dả. Mùa thu có hai đợt mưa dầm, hoa thường bán ít đi, Cố Thanh phải dùng đến một ít tiền để dành, cuối tháng lại bù vào. Bà vẫn không nhìn rõ cây kim mảnh ngay trước mắt, trời lạnh thì đầu gối lại đau hơn. Hai bà cháu thôi hẹn chuyến đi sau với một năm sung túc chắc chắn sẽ đến. Họ chỉ nhắc nhau những chỗ gần mà mình muốn tới, hôm nào chân khỏe, trời thuận thì đi trước một đoạn.

Ngày hai mươi sáu tháng mười một năm ấy, mai lại nở. Hoa chưa phủ kín cây, cành sát kho hàng thưa hoa hơn, còn ngọn mảnh nhìn thấy ngoài cửa sổ lại nở dày. Sáng sớm Cố Thanh đi xách nước, đứng cạnh thành giếng ngắm sắc hoa năm nay, đầu ngón tay vẫn dính chút hồ loãng dùng quấn cuống đêm trước. Đoạn tường cong đã qua một năm, trong mạch vữa mọc chút rêu xanh, thân cây vẫn ở đó, chẳng vì có người đi xa một chuyến mà đổi chỗ.

Nàng vào nhà lấy lụa mới. Ở góc cửa sổ, cành mai cũ đầu tiên nghiêng ra khỏi ngăn giấy. Đầu cánh đã ngả vàng, lớp phấn mịn ban đầu cũng phai đến gần như chẳng còn thấy, vòng chỉ trên cuống là đến sát lúc lên đường mới được quấn chặt. Nàng đưa tay phủi bụi, chẳng dặm thêm phấn. Bông sen nước trăng làm hồi hè bên cạnh cũng hơi bám bụi, còn bông sen xám của Thẩm Tố nằm trong một chiếc hộp khác. Nàng chẳng bày ba bông hoa cũ ra như thể cả năm chỉ làm đúng ba việc, chỉ là bông nào cũng tiếc, chẳng nỡ bỏ.

Bà đã dậy, đeo băng đầu gối ngồi cạnh rèm tre, hỏi cô còn muốn làm mai trắng không, trong tủ có vải đỏ từ mấy năm trước. Cố Thanh bảo cứ làm cành hôm nay trước, màu đỏ để lần sau thử. Cô đổi mấy chỗ đứng bên cửa sổ để nhìn, mới nhận ra bông mình làm đầu tháng một âm lịch có nụ to đến mức như muốn nở hết cùng một lúc. Cành thật trước mắt thì chỗ thưa chỗ dày, chẳng chịu chen theo quy củ của cô.

Cô bớt đi ba nụ, chừa một khoảng trống. Đó là dáng cây mai năm nay gặp gió của chính năm nay, khác cả mẫu hoa lệch của Tiểu Mãn lẫn kiểu cánh cuộn cũ của Thẩm Tố. Cô làm chẳng nhanh, xem ngoài sáng rồi lại đem vào chỗ tối xem, cánh mỏng vừa lên màu thì đem phơi trước, chẳng vội dựng lên khi hồ chưa khô. Bà quấn hai cuống, tay lạnh thì cất đi, sang nhà họ Trần nghe chuyện đêm qua mèo nhà ai nhảy lên mái che. Lúc đi bà chẳng hỏi mấy giờ cô làm được cơm trưa.

Cố Thanh ở nhà một mình, xế chiều có khách đến, chính là người mua năm ngoái đã hỏi hương hoa ở chợ Tây. Người ấy chưa chắc nhớ nàng, chỉ nói nghe ở đây có người làm hoa lụa, muốn mua hai cành đặt bên cửa sổ phía bắc cho mùa đông sáng lên một chút. Cố Thanh đưa cành mai cũ cho khách xem, nói đây là màu sau một năm, cành mới làm sẽ sáng hơn, về sau cũng sẽ phai. Người ấy ghé sát ngửi, hỏi có phải chẳng có chút hương nào không.

Cô đáp không có hương, nếu muốn thơm thì để riêng một túi hương, đừng đè lên lụa. Nói xong, cô không dẫn khách ra dưới gốc cây để mượn hương mai làm chứng cho hoa của mình. Người kia lại bảo thế thì vừa hay, nhà có người ngửi mùi đậm là ho. Cứ theo dáng cành mai cũ, chẳng cần nụ nào cũng đầy đến thế. Cố Thanh lấy giấy ghi hai cành, báo mười tám văn một cành, hẹn ba ngày sau, không lấy cành chưa khô ra làm hàng có sẵn.

Khách đi rồi, nàng xách nước ra giếng, đến đó mới ngửi thấy chút hương mai. Hương chẳng đầy nhà, cũng chẳng có mãi, gió chuyển là nhạt đi. Nàng đứng đó nhìn một cánh hoa rơi xuống phiến đá ướt, nhớ chiếc kéo từng giơ lơ lửng dưới trăng. Bây giờ kéo chỉ ở bên tay nàng để cắt chỉ. Bà nội trở về, mang một gói mơ chua nhỏ, thấy nàng đứng đấy cũng không gọi nàng mau vào làm việc, chỉ tự đưa tay đón lấy nước.

Chập tối, Chu Quý Bình đến trả chiếc kẹp gỗ mượn, chẳng mang quà cáp gì khác. Cố Thanh gọi chàng đến bên cửa sổ xem cành mới làm năm nay. Chàng lại nhìn cành cũ trước, nhận ra vòng chỉ nàng vá thêm về sau, bảo cành cũ vẫn đứng được. Nàng nói còn đứng được thì cứ giữ, chẳng cần tô điểm cho nó trẻ lại. Chàng cười, đưa tay định đỡ một cánh lệch, nàng gõ tay chàng ra, bảo rửa trước đi, ngón tay còn dính dầu.

Anh ra giếng rửa tay, bà đang múc nước ở đó. Chẳng biết hai người nói gì mà cùng cười. Qua cửa sổ, Cố Thanh nhìn thấy nửa chiếc bàn của mình, chiếc chậu đã rửa bao lần, một đoạn cành mai phía bên kia tường cong, bỗng không còn muốn nói một chữ “tốt” trọn vẹn cho cả năm nay. Cô giấu sợi chỉ cuối cùng trên cành mới vào đáy đài hoa, chừa độ chùng vừa đủ để khỏi siết cứng, rồi đặt vào ngăn giấy, đợi mai kiểm lại.

Thẩm Tố bưng nước vào, hỏi sang năm còn đi ngắm sen không. Cố Thanh ngẩng đầu. Bà tự cười trước, bảo đâu cần lại đi xa đến thế, cứ xem bên Lô Loan có trồng không đã, đi bộ không nổi thì chỉ ngồi xe ngắm nước cũng được. Cố Thanh đáp đợi đầu xuân hỏi trước, để chuyện ấy còn có thể tùy tình hình. Bà ngồi xuống, nhón một quả mơ chua đưa cho nàng, phần còn lại tự mình ngậm từ từ.

Cửa sổ vẫn chưa khép hẳn. Chu Quý Bình đứng ngoài sân vẩy tay cho ráo nước, rồi vào hạ chiếc giá cao xuống một chút giúp nàng. Cành mai lụa cũ đầu tiên vẫn ở góc cửa sổ, cành mới nằm yên trong ngăn giấy. Gió luồn qua những cành mai thật trên đầu tường, lướt đến bên ngón tay Cố Thanh. Nàng cúi đầu giấu lại chút chỉ lỏng, vẫn để cửa sổ hé mở.